Minister Koolmees van Sociale Zaken beantwoordt Kamervragen over het bericht ‘Meer ontslagen na invoering nieuwe Arbeidsmarktwet’ van RTL Z.
Ontslagaanvragen
Werkgevers hebben volgens de minister geanticipeerd op de inwerkingtreding van de Wet arbeidsmarkt in balans (WAB) en strategisch gekozen welke arbeidsovereenkomsten ze wanneer zullen beëindigen.
In januari 2020 waren er 570 ontslagaanvragen meer dan in januari 2019 (toename van 41,7%). In februari 2020 was de toename vergeleken met het voorgaande jaar 85 ontslagaanvragen (6,7%). Dat
de stijging van het aantal ontslagaanvragen al afneemt in februari kan erop wijzen dat dit om een tijdelijke gedragsverandering gaat.
Vast contract
Met de introductie van de cumulatiegrond en de verlaagde opbouw van de transitievergoeding, is beoogd het voor werkgevers aantrekkelijker te maken om (ook oudere) werknemers in vaste dienst te nemen. Dit vergroot voor alle werkenden het perspectief op een vast contract.
Cumulatiegrond
In de QuickScan naar de effecten van de Wet arbeidsmarkt in balans wordt ingegaan op de tot nu gepubliceerde jurisprudentie die betrekking heeft op de cumulatiegrond.
Uit deze gepubliceerde jurisprudentie komt het beeld naar voren dat er door werkgevers weliswaar een beroep is gedaan op de cumulatiegrond, maar dat daarbij tot nu toe vaak is nagelaten nader toe te lichten waarom een beroep op deze ontslaggrond, los van de andere aangevoerde ontslaggronden, tot beëindiging van de arbeidsovereenkomst zou moeten leiden.
Aan een inhoudelijke beoordeling van een beroep op de cumulatiegrond zijn rechters, afgaande op de slechts beperkte hoeveelheid gepubliceerde jurisprudentie waaruit dit kan worden afgeleid, tot op nu toe nauwelijks toegekomen.
Wederzijds goedvinden
UWV houdt geen statistieken bij over leeftijd bij de ontslagaanvragen wegens bedrijfseconomische redenen of langdurige arbeidsongeschiktheid. Het grootste gedeelte van de arbeidsovereenkomsten wordt beëindigd met wederzijds goedvinden.
Er zijn geen cijfers bekend van het percentage oudere werknemers van wie het dienstverband met wederzijds goedvinden wordt beëindigd. Wel merkt Koolmees op dat partijen in dat geval vrij zijn om afspraken te maken over de voorwaarden van de beëindiging, maar dat in de praktijk de transitievergoeding in veel gevallen wordt toegekend. De reden daarvoor is dat een werknemer niet snel zal instemmen met beëindiging zonder minimaal de transitievergoeding.
Oudere werknemers
De WAB heeft gevolgen voor alle werknemers, inclusief de oudere werknemers. Met invoering van de WWZ gold tot 1 januari 2020 voor werknemers die bij ontslag 50 jaar of ouder zijn en langer dan 10 jaar in dienst waren, een andere opbouw voor de transitievergoeding. Het eindigen van de deze tijdelijke regel in samenloop met de WAB maakt het effect voor oudere werknemers groter.
Dat werknemers met ontslag worden bedreigd door de nieuwe economische realiteit valt volgens Koolmees niet te ontkennen.
Bedrijfseconomisch ontslag en NOW
De NOW-regeling heeft als doel om zoveel mogelijk werkgelegenheid te behouden en voorziet ook in een tegemoetkoming van de loonkosten voor werknemers met een flexibel contract. Het zou onwenselijk zijn als de voorwaarden van de NOW ten aanzien van bedrijfseconomisch ontslag bedrijven ervan weerhouden NOW aan te vragen of noodzakelijke reorganisaties door te voeren, aldus de minister. Daarom is de ‘ontslagboete’ geschrapt. Dit betekent echter niet dat ontslag eenvoudiger is geworden.
De arbeidsrechtelijke bescherming en de ontslagtoets in geval van bedrijfseconomische redenen zijn ongewijzigd. De werkgever moet nog altijd kunnen aantonen dat het ontslag gezien de bedrijfseconomische omstandigheden noodzakelijk is.
Als de werkgever dat niet kan, zal UWV de ontslagaanvraag afwijzen. Daarnaast geldt dat de werkgever zich aan de ontslagvolgorde moet houden. De werkgever moet het afspiegelingsbeginsel in acht nemen. De voorkeur van de werkgever is daarbij niet bepalend.
Niet gesteld kan worden dat door de coronacrisis eenvoudiger afscheid genomen kan worden van oudere werknemers. Als een werkgever als gevolg van deze crisis genoodzaakt is tot ontslag, zal de werkgever bij UWV een ontslagaanvraag wegens bedrijfseconomische omstandigheden moeten doen. Het ontslagrecht is ongewijzigd. De werkgever moet de noodzaak voor het verval van arbeidsplaatsen aannemelijk maken. Daarnaast moet hij daarbij aantonen de juiste ontslagvolgorde te hanteren.
Perspectief op werk
Het initiatief perspectief op werk is een publiek-private samenwerking die concrete hulp biedt aan 50-plussers. Hiermee worden mensen die willen en kunnen werken, maar niet zelfstandig de weg naar werk vinden, geholpen aan een baan, een leerwerkplek of een aangepaste plek zoals een basisbaan.
Binnen het programma is het platform NL Werkt Door gelanceerd, dat vraag en aanbod op de arbeidsmarkt samenbrengt tijdens de coronacrisis.
Ter ondersteuning van initiatieven van sociale partners voor om- en bijscholing heeft het kabinet 50 miljoen euro uitgetrokken via het crisisprogramma NL Leert Door. Ook ouderen die als gevolg van de coronacrisis ontslagen (kunnen) worden mogen hiervan gebruik maken om aan het werk te blijven of snel weer aan het werk te komen.
Tot slot is er voorheen meer geïnvesteerd in persoonlijke dienstverlening van het UWV voor werklozen met een risico op langdurige werkloosheid. Met name ouderen maken hier gebruik van. Verder zijn er nog instrumenten als het loonkostenvoordeel en subsidies voor werkgevers die oudere werklozen in dienst nemen. Het financieel cv helpt dit onder aandacht te brengen van werkgevers.
