Minister Vijlbrief van SZW stuurt het eindrapport van de evaluatie betaald ouderschapsverlof.
Ouders hebben sinds 2 augustus 2022 recht op 9 weken betaald ouderschapsverlof met een uitkering van 70 procent dagloon, op te nemen in het eerste levensjaar van het kind. Bij de invoering van dit betaald ouderschapsverlof is bepaald dat de regeling na drie jaar zou worden geëvalueerd.
De regeling draagt bij aan een betere werk-privébalans, gelijkere verdeling van zorgtaken tussen ouders, en een verbeterde arbeidsmarktpositie voor moeders, maar er zijn nog verbeterkansen, met name voor vaders en ouders met een kwetsbare arbeidsmarktpositie, zo blijkt uit de evaluatie.
Effecten op (kleine) werkgevers
Volgens werkgevers heeft betaald ouderschapsverlof vooral nadelen voor de organisatie van het werk. Veel werkgevers geven aan dat het voor hen moeilijker is om roosters rond te krijgen en dat de werkdruk voor collega’s toeneemt. Deze knelpunten lijken vooral te spelen bij kleine werkgevers. Zij ervaren de regeling daarnaast vaker als complex en administratief belastend, vermoedelijk omdat zij minder vaak beschikken over HR-specialisten of ondersteunende capaciteit.
Inkomensverlies belangrijke drempel
Ouders met een sterke positie op de arbeidsmarkt maken vaker gebruik van betaald ouderschapsverlof, zoals hbo- en wo-opgeleiden en mensen met een vast contract. Zij geven vaker aan dat zij zonder de regeling ook verlof zouden opnemen, bijvoorbeeld via onbetaald verlof of vakantiedagen.
Ouders met een kwetsbare arbeidsmarktpositie, zoals ouders zonder startkwalificatie, maken juist minder gebruik van de regeling. Juist deze groep heeft meer profijt bij betaald verlof, omdat zij minder alternatieven heeft om verlof op te nemen. Voor hen vormt het inkomensverlies tijdens verlof een belangrijke drempel.
Aandachtspunten
Op basis van deze evaluatie zien de onderzoekers verschillende aanknopingspunten om het bereik en de doeltreffendheid van de regeling te vergroten.
1 Hoogte uitkering
Een eerste aandachtspunt is de hoogte van de uitkering. Vooral vaders en ouders met een kwetsbare arbeidsmarktpositie lijken gevoelig voor de hoogte van de vergoeding. Een hogere uitkering kan hen stimuleren vaker ouderschapsverlof op te nemen. Dat kan door werkgevers en cao-partijen aan te moedigen de uitkering aan te vullen of door het wettelijke uitkeringspercentage te verhogen, eventueel speciaal voor lagere inkomens.
Ook kan een hoger maximumdagloon vaders met een hoger inkomen stimuleren om verlof op te nemen. Het kan daarbij verstandig zijn de dagloonsystematiek van de ouderschapsverlofuitkering los te koppelen van andere uitkeringen, zodat wijzigingen in de regeling geen gevolgen hebben voor bijvoorbeeld de WW of WIA.
2 Manier van verlofopname
Een tweede aandachtspunt is de manier waarop ouders het ouderschapsverlof opnemen. Meer verlofopname door vaders leidt niet automatisch tot meer zelfstandige zorgtijd (‘solozorg’), terwijl juist die solozorg belangrijk lijkt voor een blijvend gelijkere verdeling van werk en zorg. Daarom kan het zinvol zijn om te verkennen of de regeling meer prikkels kan bevatten om solozorg door vaders te stimuleren.
3 Ondersteuning werkgevers
Een derde aandachtspunt is de ondersteuning van werkgevers bij de uitvoering van de regeling. Eenvoudigere procedures en minder administratieve lasten kunnen hierbij helpen. Verder informeren werkgevers werknemers nog niet altijd tijdig en actief over de mogelijkheden voor ouderschapsverlof.
Kabinetsreactie
Het is positief om te zien dat het rapport laat zien dat het betaald ouderschapsverlof bijdraagt aan de hoofddoelen van de regeling. Door het verlof kunnen ouders werk en zorg met elkaar combineren en het verlof draagt bij aan een betere verdeling van zorgtaken onder ouders.
Daarnaast verbetert het de arbeidspositie van vrouwen. Zo stijgt door verlofopname van vaders het gemiddeld bruto maandloon van vrouwen met 62 euro, drie jaar na de geboorte van het kind.
Uit het onderzoek komen ook aandachtspunten naar voren. Zo vormt het inkomensverlies voor vaders een drempel om het verlof op te nemen. Gemiddeld neemt 53 procent van de vader en 71 procent van de moeders betaald ouderschapsverlof op.
Het bereik van het verlof is groter onder hoger-opgeleide ouders en mensen met een vast contract. Vooral kleine werkgevers ervaren moeite met het uitvoeren van de verlofregelingen. Ze hebben problemen met het vinden van tijdelijke vervanging en ervaren de regeling als complex en administratief belastend.
Vereenvoudiging verlofstelsel
De uitkomsten van de evaluatie worden waar mogelijk meegenomen in de vereenvoudiging van het verlofstelsel. Doel van de vereenvoudiging is een begrijpelijker en toegankelijker verlofstelsel. Ook moet het bijdragen aan een verbeterde uitvoering door de complexiteit in het stelsel zoveel mogelijk weg te nemen. Het nieuwe wetsvoorstel wordt deze zomer opengesteld voor internetconsultatie. Streven is het wetsvoorstel voor het einde van het jaar aan de Tweede Kamer aan te bieden.
Eindrapport van de evaluatie betaald ouderschapsverlof
