Sinds de invoering van een vierdaagse werkweek vanaf 1 januari 2025 gaat bij softwarebedrijf AFAS de deur van het kantoor op vrijdag dicht. Het is een pilot, maar binnen de organisatie smaakt het naar meer. Dat komt naar voren uit onderzoek dat antropoloog Jitske Kramer deed in opdracht van AFAS.
De insteek is 100-80-100 principe: 100 procent salaris, 80 procent werktijd, met behoud van 100 procent productiviteit. Wat gebeurt er als we minder gaan werken, maar wél hetzelfde blijven doen?
Bij AFAS is het als volgt opgezet: vier dagen werken, vijf dagen betaald. Inclusief salaris, winstdeling, pensioen, vakantiegeld. Wie al vier dagen werkte, krijgt er een extra salarisdag bij. Met een duidelijke structuur: maandag op kantoor, dinsdag of woensdag thuiswerken, donderdag op kantoor, vrijdag ontwikkeldag.
Volgens Kramer heeft de gezamenlijke vrije dag invloed op de manier van werken. De week wordt korter en intensiever, maar ook overzichtelijker. Medewerkers geven aan bewustere keuzes te maken, onnodige taken te schrappen en daardoor meer balans te ervaren.
Meer vrijheid
Uit interviews en enquêtes blijkt dat de vrije vrijdag door veel medewerkers als luxe wordt ervaren. Het geeft ruimte voor gezin, sport, studie of rust. Tegelijkertijd ervaren sommigen een zekere druk om die tijd zinvol te besteden. Ondanks die verschillen overheerst het gevoel dat de vrije vrijdag medewerkers meer vrijheid geeft dan voorheen.
“De voormalige parttimers missen soms hun ‘echte’ vrije dag, maar waarderen het extra salaris. Voor de fulltimers is het gevoel op vrijdag nauwelijks onder woorden te brengen. Geen gejaag. Geen ruis. Je kunt mailen, maar er komt niets terug. Het voelt als een cadeautje en is geen recht.”
Productiviteit gelijk of meer
De eerste resultaten zijn dus positief, stellen AFAS en Kramer. Ondanks de kortere werkweek bleef de productiviteit gelijk of steeg zelfs. Medewerkers zeggen meer plezier en energie in hun werk te ervaren. Ook groeide de omzet in de eerste maanden van 2025 met 11 procent. Tegelijkertijd geven medewerkers aan dat werk soms als zwaarder wordt ervaren: door de kortere werkweek zijn pieken beter merkbaar en voelt de werkdruk soms intenser.
“Voor ons is dit geen marketingstunt, maar een serieuze keuze”, zegt Bas van der Veldt, CEO van het familiebedrijf uit Leusden. “De tijd die we besparen dankzij slimme technologie, geven we terug aan onze mensen. Zo blijft er ruimte voor aandacht, kwaliteit en plezier.”
Waarom het AFAS wel lukt
Volgens Kramer heeft AFAS ook geluk gehad op vier fronten:
- AFAS heeft de kennis en kunde in huis om slim te automatiseren en precies op het juiste moment. Je kunt pas kiezen tussen ‘mens of machine’ als je de machine een beetje begrijpt.
- Het verdienmodel van AFAS is gebouwd op abonnementen en het leveren van oplossingen, niet op declarabele uren. Dat maakt slimmere processen direct rendabel. Voor organisaties die hun geld verdienen met tijd (consultancy, advocatuur, detachering) is dat anders. Daar betekent slimmer werken vaak: minder verdienen, tenzij je het hele businessmodel omgooit.
- De bedrijfscultuur. Een verandering van dit kaliber lukt niet in een cultuur waar mensen zich niet veilig voelen om zich uit te spreken, waar fouten worden afgestraft of initiatief wordt afgeremd.
- Directieleden en aandeelhouders die het lef hadden om liefde en aandacht voorop te zetten. Ja, in een context van winst, groei en succes, maar dat geldt ook voor veel andere bedrijven en tóch doen die het niet.
Het kan anders
AFAS blijft de effecten van de vierdaagse werkweek volgen. Wat begon als een pilot, smaakt naar meer binnen de organisatie. “Terug naar vijf dagen? Dit experiment laat zien dat het anders kan. Minder werken kan juist leiden tot méér”, zegt van der Veldt. Het softwarebedrijf hakt in november 2025 de knoop door of het de vierdaagse werkweek voortzet en in welke vorm dat zal zijn.
Het onderzoek van Jitske Kramer is hier te vinden.
