Het kabinet zet erop in dat mensen in flexibele contracten meer zekerheid krijgen over hun
inkomen, terwijl ondernemingen worden geholpen wendbaarder te worden. Het is daarbij van belang dat waterbedeffecten worden voorkomen.
Niet beoogde verschuivingen op arbeidsmarkt
Met waterbedeffecten worden verschuivingen op de arbeidsmarkt bedoeld die het gevolg zijn van beleidsmaatregelen, maar die niet beoogd zijn.
De minister heeft onderzoek laten doen naar de aard, omvang en richting van waterbedeffecten in Nederland als gevolg van eerdere wijzigingen in het beleid.
Geleid tot beoogde effecten
De resultaten van het onderzoek laten zien dat arbeidsmarktbeleid dat zich richt op een verschuiving tussen verschillende vormen van arbeidsrelaties voor een groot deel leidt tot de beoogde effecten.
Zo heeft wetgeving die zich begin deze eeuw richtte op de groei van het aantal zelfstandigen dat effect ook bereikt. En heeft de Wet werk en zekerheid met het beoogde doel het aantal vaste contracten
toe te doen nemen ook dat effect gehad.
Minder vaste contracten door Flexwet
Tegelijkertijd is duidelijk dat (sommige) wetgeving gepaard ging met waterbedeffecten. Bijvoorbeeld de Flexwet (1999) beoogde geen afname van het aantal vaste contracten, maar had wel dit gevolg.
Inkorting ketenbepaling
Een eerste casestudie naar de omvang van waterbedeffecten laat zien dat ook wanneer het doel behaald wordt, waterbedeffecten op kunnen treden. Daarbij lijkt het resultaat in de geselecteerde casus (inkorting ketenbepaling van 3 naar 2 jaar in de Wet werk en zekerheid) er op te duiden dat werknemers een jaar eerder, niet vaker, uitstromen naar een vast contract, een ander flexibel contract of een
uitkering. Het waterbedeffect in dit geval was dus vooral een versnelling van een gebeurtenis die anders ook had plaatsgevonden.
Vergrijzing en hoger opleidingsniveau
Overigens blijkt uit het onderzoek óók dat flexibilisering van de arbeidsmarkt niet alleen het gevolg is van beleid – bedoeld of onbedoeld. Relatief autonome ontwikkelingen, zoals vergrijzing en verhoging van het opleidingsniveau, zijn ook van belang.
Wet arbeidsmarkt in balans
Het onderzoek bestrijkt de periode 1996-2019. In de evaluatie van de Wet arbeidsmarkt in balans die vanaf dit jaar wordt uitgevoerd zullen naar verwachting ook eventuele waterbedeffecten van de periode na 2019 in beeld komen.
Het onderzoek sterkt de minister in haar voornemen bij de uitwerking van beleid oog te
blijven houden voor mogelijke waterbedeffecten. Het rapport biedt handvatten om hierop betere inschattingen te maken.
Kamerbrief over onderzoek naar waterbedeffecten van arbeidsmarktbeleid
