De stijging van de verzuimkosten bij loondoorbetaling is verklaarbaar door de stijging van de lonen, de groei in het aantal werknemers, maar ook door een toename van de gemiddelde verzuimduur. Meer dan de helft (€ 4,9 miljard) van de totale kosten van het werkgerelateerd verzuim in 2023 zijn toe te wijzen aan verzuim door psychosociale arbeidsbelasting. Dit heeft vooral te maken met de lange duur van verzuim door deze oorzaak.
Naast deze schatting van de kosten van loondoorbetaling bij werkgerelateerd verzuim zijn deze kosten ook apart berekend voor arbeidsongevallen en beroepsziekten. Kosten van loondoorbetaling voor het extra verzuim door arbeidsongevallen bedragen € 720 miljoen in 2023 en voor het extra verzuim door beroepsziekten € 4,4 miljard. In 2015 was het bedrag voor arbeidsongevallen nog € 390 miljoen en in 2014 voor beroepsziekten nog € 1,2 miljard (beroepsziekten zijn niet gemeten in 2015).
Ook deze stijgingen zijn grotendeels toe te schrijven aan het groeiend aantal werknemers en de stijging van de loonkosten. Het percentage werknemers met een arbeidsongeval is niet gestegen. Wel is in 2023 het percentage met een incidente beroepsziekte gestegen ten opzichte van voorgaande jaren.
Kosten loondoorbetaling door werkgerelateerd verzuim
De laatste jaren zijn de kosten van loondoorbetaling door (deels of volledig) werkgerelateerd verzuim opnieuw gestegen. Het percentage werknemers dat werkgerelateerd verzuim rapporteert is echter ongeveer gelijk gebleven. De stijging is te verklaren vanuit een stijging van de lonen en de groei in het aantal werknemers.
Overzicht kosten
Figuur 3.5.1b geeft een overzicht van de kosten in 2023, waarbij de drie meest genoemde redenen in het werk apart zijn genomen zijn: psychosociale arbeidsbelasting, fysieke belasting en besmetting op het werk.
Onder psychosociale arbeidsbelasting vallen de genoemde redenen: ‘te hoge werkdruk’, ‘ruzie, conflict of grensoverschrijdend gedrag’ en ‘emotioneel te zwaar werk’.
Onder fysieke belasting vallen ‘lichamelijk te zwaar werk’, ‘lang dezelfde bewegingen doen’ en ‘lang achter de computer werken’.
Uit de verdeling van het werkgerelateerd en niet werkgerelateerd verzuim blijkt dat er veel minder werknemers rapporteren dat het verzuim deels of hoofdzakelijk het gevolg is van het werk, maar dat het verschil in verzuimdagen minder groot is. Blijkbaar brengen aandoeningen die het gevolg zijn van het werk meer verzuim met zich mee.
Kosten loondoorbetaling bij verzuim door arbeidsongevallen
Werknemers die een arbeidsongeval met verzuim rapporteren verzuimen meer dagen dan werknemers waar dit niet het geval is. Op basis van dit verschil zijn de kosten van loondoorbetaling voor het extra verzuim door arbeidsongevallen berekenen.
Figuur 3.5.2 laat zien dat de kosten in de loop der jaren behoorlijk zijn gestegen. De afname in 2020 houdt verband met de coronapandemie toen er een daling plaats vond van het percentage werknemers die een arbeidsongeval rapporteerden.
Kosten loondoorbetaling bij verzuim door incidente beroepsziekten
Evenals bij werknemers die een arbeidsongeval hebben meegemaakt, verzuimen werknemers met incidente beroepsziekten meer dagen dan werknemers waarbij dit niet het geval is. Figuur 3.5.3 laat zien dat de kosten in de loop der jaren flink zijn gestegen.
Totale kosten werkgerelateerde aandoeningen
Behalve de kosten voor de werkgever van loondoorbetaling zijn er nog meer kosten verbonden aan werkgerelateerde aandoeningen. Er zijn kosten voor de werknemer, zoals medische kosten en kosten voor de maatschappij, zoals kosten voor arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. Vaak wordt onderscheid gemaakt in directe kosten, indirecte kosten en immateriële kosten.
Directe kosten hebben betrekking op alle producten en diensten die met gezondheidszorg verband houden. Indirecte kosten kunnen heel divers zijn en hebben bijvoorbeeld betrekking op kosten van verzuim, arbeidsongeschiktheid, productie verlies en administratiekosten. Immateriële kosten hebben betrekking op de kosten voor het verlies van kwaliteit van leven.
TNO heeft de kosten voor de maatschappij geschat van arbeidsongeschiktheid en zorggebruik voor personen met een werkgerelateerde aandoening. De totale kosten van arbeidsongeschiktheid waren in 2022 11,7 miljard euro. Deze kosten zijn zo’n 30% hoger dan 10 jaar geleden. Dit komt vooral door de stijging van de loonkosten.
