Het kabinet vindt het van groot belang dat iedereen kan participeren op de arbeidsmarkt en economisch zelfstandig is. De Wet arbeid en zorg (Wazo) draagt hieraan bij. De verschillende verlofregelingen die hierin zijn opgenomen, hebben als doel werknemers te ondersteunen in het vinden van een evenwicht tussen werk en zorgtaken.
Verlofvormen
De verlofvormen kunnen voor een breed scala aan zorgtaken worden ingezet. Zo is het mogelijk verlof op te nemen rondom de geboorte of adoptie van een kind, ten behoeve van de zorg voor kinderen en om te kunnen mantelzorgen voor hulpbehoevende naasten.
WIEG en Wbo
In de afgelopen jaren is het verlof rondom de geboorte van en de zorg voor kinderen meermaals uitgebreid. Zo kregen partners met de Wet invoering extra geboorteverlof (WIEG) per 1 januari 2019 recht op een week geboorteverlof en werd dit per 1 juli 2020 uitgebreid met vijf weken aanvullend geboorteverlof. Daarnaast kregen ouders met de Wet betaald ouderschapsverlof (Wbo) per 2 augustus jl. recht op negen weken betaald ouderschapsverlof.
Complexer verlofstelsel
Met deze uitbreidingen zijn meer mogelijkheden gecreëerd voor ouders om hun werk met zorgtaken te combineren. Het verlofstelsel werd er echter ook complexer door. Omdat het belangrijk is dat mensen een weloverwogen keuze kunnen maken in het gebruik van het verlof, waarbij zicht is op de (financiële) consequenties op korte en langere termijn, is het wenselijk de begrijpelijkheid en toegankelijkheid van de verlofregelingen te onderzoeken.
Motie: toegankelijkheidstoets uitvoeren
Tijdens het wetgevingsoverleg over het Wetsvoorstel betaald ouderschapsverlof op 12 april 2021 diende het lid Tielen hiertoe een motie in. Hierin werd de regering verzocht om een toegankelijkheidstoets uit te voeren op de verlofregelingen. Daarbij moest de begrijpelijkheid voor burgers en kleine werkgevers centraal staan.
Twee onderzoeksvragen
In het onderzoek stonden twee onderzoeksvragen centraal, namelijk:
- hoe de huidige inrichting van het verlofstelsel een beroep doet op het doenvermogen van ouders en werkgevers; en
- in hoeverre het verlofstelsel qua begrijpelijkheid toereikend is en waar het tekortschiet.
Deze vragen zijn beantwoord aan de hand van een documentenstudie, gesprekken met en enquêtes onder in totaal 9 werkgevers en interviews en focusgroepen met in totaal 31 voornamelijk hoogopgeleide ouders.
Geen goed beeld
Anders dan beoogd, is het onderzoeksbureau er niet in geslaagd om een grotere en meer gevarieerde groep ouders en werkgevers bij het onderzoek te betrekken. Het onderzoek geeft hierdoor geen beeld van de toegankelijkheid van het verlofstelsel voor een groot aantal ouders, met name niet voor ouders met een praktische opleidingsachtergrond. Ook volstaat het aantal werkgevers niet om een goed beeld te geven van de begrijpelijkheid van het verlofstelsel voor kleinere werkgevers. Dit heeft de representativiteit van het onderzoek danig beperkt.
Beoogde doel niet gehaald
Het rapport komt daardoor helaas onvoldoende tegemoet aan het beoogde doel, namelijk zicht krijgen op de toegankelijkheid van het verlofstelsel, waarbij de begrijpelijkheid voor de burgers en de kleine werkgevers centraal staat.
Onderzoek niet opnieuw
Toch is de minister niet van plan het onderzoek opnieuw te laten uitvoeren. De begrijpelijkheid en toegankelijkheid van het verlofstelsel zal zij laten meenemen in andere onderzoeken die binnenkort op de planning staan. Dit geldt in ieder geval voor het aangekondigde onderzoek naar niet-gebruik van het aanvullend geboorteverlof en de verkenning van de vereenvoudigingsmogelijkheden in het verlofstelsel. Ook bij de invoeringstoets Wet betaald ouderschapsverlof, een jaar na inwerkingtreding van die wet, zullen de begrijpelijkheid en toegankelijkheid worden betrokken.
Praktische aanknopingspunten
Ondanks de tekortkomingen biedt het onderzoek praktische aanknopingspunten om de begrijpelijkheid en toegankelijkheid van het verlofstelsel te verbeteren.
Verlofregelingen vindbaar en volledig
Uit het eindrapport blijkt dat de ouders uit de onderzoeksgroep de informatie over de verlofregelingen over het algemeen vindbaar en grotendeels volledig vinden.
Weloverwogen keuze maken moeilijk
De ouders vinden de informatie echter niet altijd begrijpelijk genoeg om een weloverwogen keuze te maken in het gebruik hiervan. Een reden hiervoor is het bestaan van verschillende verlofregelingen die op onderdelen van elkaar afwijken, bijvoorbeeld wat betreft betalingshoogte en duur.
Minder begrijpelijke regelingen
Het aanvullend geboorteverlof en het betaald ouderschapsverlof worden door ouders genoemd als minder begrijpelijke regelingen. Ook werkgevers uit de onderzoeksgroep zeggen het overzicht en de samenhang te missen.
Suggesties voor toegankelijker verlofstelsel
Suggesties van de respondenten om het verlofstelsel toegankelijker te maken zijn onder andere het bieden van een overzicht van de verlofregelingen, waarin de persoonlijke situatie van ouders zoveel mogelijk wordt meegenomen, en het normaliseren van het opnemen van verlof (met name door mannen) onder werkgevers.
Proactief informeren
Verder blijkt volgens het onderzoeksbureau dat werkgevers een belangrijke rol kunnen spelen in het vergroten van het doenvermogen van werknemers wat betreft het gebruik van de verlofregelingen. Zo kan het helpen als werkgevers hun werknemers proactief informeren over de benodigde acties en er goede onderlinge afspraken worden gemaakt.
Vervanging regelen
Tegelijkertijd wordt echter ook een groot beroep gedaan op het doenvermogen van werkgevers zelf. Dat betreft bijvoorbeeld het regelen van vervanging wanneer medewerkers gedurende langere tijd met verlof zijn.
Rol overheid
In het vergroten van het doenvermogen van werknemers en werkgevers, is volgens het eindrapport een rol weggelegd voor de overheid. Zo kan de complexiteit van het verlofstelsel worden verminderd door de verlofregelingen meer gelijk te trekken of door de benodigde acties voor mensen te reduceren.
Representativiteit
Het onderzoek schiet dus tekort wat betreft representativiteit. Toch denkt de minister dat het onderzoek van waarde is, omdat een deel van de inzichten naar verwachting ook – en mogelijk zelfs in sterkere mate – zal gelden voor een bredere groep ouders en kleine werkgevers.
Het is aannemelijk dat ook praktisch opgeleide ouders, net als de hoger opgeleide ouders uit de onderzoeksgroep, de informatie over het verlofstelsel niet altijd begrijpelijk genoeg vinden om hierin weloverwogen keuzes te maken. Ook is het voor te stellen dat het regelen van vervanging tijdens de verlofopname van een medewerker voor veel werkgevers, met name in het mkb, problemen kan opleveren.
Acties
Inmiddels zijn verschillende aanbevelingen uit het eindrapport opgepakt.
Zo is op Rijksoverheid.nl een overzicht toegevoegd van de verlofregelingen rondom de geboorte van en de zorg voor kinderen, met daarin de belangrijkste kenmerken per verlofvorm (doelgroep, duur, betalingsniveau en opnameperiode).
Overzicht verlofvormen rondom geboorte en zorg voor kinderen
Op de website van UWV staat een keuzehulp voor moeders en partners.
https://www.salarisvanmorgen.nl/2022/08/17/keuzehulp-uwv-bij-zwangerschaps-partner-adoptie-of-pleegzorgverlof/
Inventarisatie mogelijkheden eenvoudiger verlofstelsel
Daarnaast staat er, in lijn met de aanbevelingen, nog een aantal acties op de planning. Dit najaar wordt gestart met een inventarisatie van de mogelijkheden om het verlofstelsel te vereenvoudigen. In haar brief van 31 mei 2022 heeft de minister deze inventarisatie al aangekondigd. Ook de resultaten van de toegankelijkheidstoets kunnen hiervoor als input dienen.
Factsheet met stroomschema verlofregelingen
Hiernaast is het voornemen een factsheet met daarin een stroomschema van de verlofregelingen te (laten) ontwerpen, om verder te voorzien in de informatiebehoefte van werknemers. Verder wordt bekeken hoe vorm kan worden gegeven aan de wens om de financiële gevolgen van verlof in kaart te brengen, bijvoorbeeld via een rekentool.
Ongewenste en onuitvoerbare aanbevelingen
Tot slot is er een aantal aanbevelingen die op dit moment niet wenselijk en/of niet uitvoerbaar worden geacht. Dit geldt allereerst voor het volledig vergoeden van het betaald ouderschapsverlof en het aanvullend geboorteverlof, onder andere omdat hiervoor geen financiële dekking is. Ook zal geen extra steunpunt voor werknemers worden opgezet buiten de al bestaande mogelijkheden.
Bredere benutting verlofstelsel
De nu in gang gezette voorlichtingsactiviteiten zullen bijdragen aan de begrijpelijkheid en toegankelijkheid van het verlofstelsel. Daarmee wordt een bredere benutting van het verlofstelsel beoogd en wordt een goede combinatie van arbeid en zorg verder gestimuleerd.
Kamerbrief reactie op toegankelijkheidstoets verlofregelingen
Toegankelijkheidstoets verlofregelingen rondom de zwangerschap en zorg van een kind
