2,7 miljoen mensen combineerden in 2024 een betaalde baan met mantelzorg: hulp aan een bekende met gezondheidsproblemen. Voor de meeste werkende mantelzorgers is deze combinatie uitvoerbaar, maar voor degenen die te maken hebben met intensieve of langdurige mantelzorg, wordt het zwaar. Dit blijkt uit nieuw onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en de Vrije Universiteit Amsterdam.
De knelpunten van werkende mantelzorgers wijzen op de noodzaak van een integrale aanpak met een betere afstemming van mantelzorg, professionele zorg en werk.
Steun werkgever helpt, maar lost knelpunten niet op
Betaald werk en mantelzorg zijn goed te combineren zolang de zorgsituatie te hanteren is en de werkgever flexibiliteit biedt op piekmomenten. De combinatie wordt belastend voor mantelzorgers met een omvangrijke baan en een zorgtaak van meer dan vier uur per week.
Mantelzorgers die intensief helpen, hebben niet alleen behoefte aan flexibiliteit in het werk, maar ook aan minder administratie en regeldruk bij het verkrijgen van professionele hulp voor hun naaste. Zij stuiten vaak op barrières bij het aanvragen van diverse soorten ondersteuning.
Bij vrouwen betekent intensieve mantelzorg een gemiddelde contractuele verkorting van de werkweek van twee uur, met gevolgen voor inkomen en pensioenopbouw.
Werkbaar mantelzorgbeleid
Werkgevers in dit onderzoek zijn bereid om mantelzorgers te ondersteunen, maar hebben vaak weinig kennis over mogelijkheden voor verlof, flexibiliteit en ondersteuning vanuit de zorg.
Werkgevers hebben praktische handvatten nodig voor een werkbaar mantelzorgbeleid, met standaardmaatregelen voor de meeste werknemers met lichte mantelzorgtaken en maatwerk voor de kleinere groep intensieve mantelzorgers.
Werkgevers verwachten dat werknemers zelf het initiatief nemen om hun zorgsituatie en behoefte aan ondersteuning aankaarten. Voor werknemers is dit echter niet altijd vanzelfsprekend, bijvoorbeeld door angst voor hun loopbaan of schuldgevoel tegenover collega’s. Het helpt als leidinggevenden actief een mantelzorgvriendelijk organisatiebeleid uitdragen.
Integrale aanpak noodzakelijk
Werkende mantelzorgers ervaren een zware last bij het organiseren van passende professionele zorg en ondersteuning voor hun naaste. De complexiteit van het zorgstelsel en de hoge regeldruk maken dit extra belastend.
Volgens mantelzorgers houden zorgprofessionals daarnaast weinig rekening met hun werksituatie. Hierdoor moeten werkende mantelzorgers zelf de verbinding leggen tussen zorgprofessionals en de werkgever. Dit vergroot het risico op overbelasting nog meer.
Door vergrijzing en personeelstekorten in de zorg wordt de komende jaren naar verwachting een groter beroep gedaan op burgers om naasten met gezondheidsproblemen te ondersteunen. Ook roept de overheid op tot meer en langer doorwerken. Integraal beleid op het gebied van werk en zorg is hard nodig om werkende mantelzorgers te ondersteunen, aldus het SCP.
Mantelzorg in Verlofwet
Het nieuwe verlofstelsel wordt volgens de Verlofwet op internetconsultatie.nl per 1 januari 2028 ingedeeld in drie pijlers:
- Verlof rond de geboorte van en de zorg voor kinderen.
- Verlof voor de zorg voor naasten.
- Persoonlijk verlof.
In pijler 2 wordt het kortdurend en langdurend zorgverlof samengevoegd tot één regeling van 8 weken. De eerste 2 weken blijven betaald tegen 70% van het loon. De overige 6 weken blijven onbetaald.
Door het samenvoegen van de zorgverloven wordt de regeling breder inzetbaar. Werknemers kunnen het zorgverlof straks niet alleen gebruiken voor de noodzakelijke verzorging van een zieke naaste, maar ook als naasten afhankelijk zijn van hulp – zoals mantelzorg – en bij palliatieve zorg.
