Circa 2 miljoen Nederlanders combineren hun betaalde baan met mantelzorg: het zorgen voor een naaste met fysieke of mentale gezondheidsproblemen. Voor de meeste mantelzorgers gaat dat goed, maar een groeiende groep raakt overbelast.
Intussen stijgt de vraag naar professionele zorg én mantelzorg. De SER vindt dat het eenvoudiger moet worden om betaald werk en mantelzorg te combineren én dat moet worden voorkomen dat mantelzorgers worden overvraagd.
Combineren moet makkelijker, verlof moet beter
Mantelzorg moet een normaal verschijnsel worden op de werkvloer, waarbij werkgevers waar mogelijk maatwerk bieden voor werkende mantelzorgers. Begrip en flexibiliteit zijn voor veel werkenden een oplossing. Daarvoor is wel belangrijk dat mantelzorgers ook zelf het gesprek aangaan met hun werkgever.
De overheid moet zorgen dat het regelen van zorg voor een naaste veel eenvoudiger wordt: mensen raken nu verstrikt in een woud aan regelingen en instanties. Goede ondersteuning vanuit de gemeente is nodig om te voorkomen dat mantelzorgers er alleen voor staan in hun zorgtaken. En een ‘ventiel’ is nodig als de druk op werken en zorgen te hoog wordt: door acht weken betaald mantelzorgverlof dat de overheid financiert en een passend en toereikend aanbod van vervangende zorg (respijtzorg). Dat geeft lucht en kan helpen voorkomen dat mensen uitvallen, minder gaan werken of zelfs stoppen met werken.
Voor mensen met zeer langdurige, intensieve mantelzorgtaken schiet verlof te kort. Het advies van SER is na te gaan hoe ook deze groep goed kan worden ondersteund.
Kort- en langdurend zorgverlof samenvoegen
In zijn advies Balans in maatschappelijk verlof (2023) heeft de SER aanbevelingen gedaan om het verlofstelsel overzichtelijker en begrijpelijker te maken, en meer balans te brengen in de financiering daarvan.
In de huidige vorm bestaat het zorgverlof uit het kortdurende (deels) betaalde verlof van twee weken en het langdurende, onbetaalde verlof van zes weken. Na de voorgenomen samenvoeging van het kabinet van deze twee verlofvormen ontstaat één mantelzorgverlof van acht weken, waarbij de betaling en financiering gelijk blijven aan de huidige situatie.
De duur is in totaal achtmaal de overeengekomen arbeidsduur per week, waarbij de werknemer gedurende de eerste twee weken aanspraak kan maken op 70 procent loondoorbetaling. De SER beveelt het volgende aan om dit verlof te optimaliseren:
- De eerste twee weken loondoorbetaling door de werkgever komen te vervallen.
- Gedurende de volledige duur van het samengevoegde kort- en langdurend zorgverlof (tot acht keer de overeengekomen arbeidsduur per week) komt in plaats van loondoorbetaling een publiek gefinancierde uitkering met dezelfde hoogte, belegd bij een externe partij.
- Deze uitkering sluit voor de gehele duur qua hoogte aan bij het huidige betaald kortdurend verlof en voegt zich verder in de dagloonsystematiek zoals die geldt voor andere uitkeringen op grond van de Wet arbeid en zorg (Wazo): 70 procent van het dagloon, gemaximeerd en met het minimumloon als bodem.
Mantelzorg in zorgzame, gezonde samenleving
Het is belangrijk om, waar mogelijk, de vraag naar mantelzorg te beperken. Investeren in gezondheid van mensen (preventie) draagt daaraan bij. Waar mensen al voor elkaar zorgen in buurten, wijken en gemeenschappen moeten initiatieven worden gevoed en gekoesterd. Ook kunnen technologie en woonbeleid een rol spelen. Investeringen in een sterke formele zorgsector blijven onmisbaar.
