De overtredingen door de bedrijven in de maaltijd- en flitsbezorging betreffen zowel de arbeidsvoorwaarden als arbeidsomstandigheden.
Maaltijd- en flitsbezorging is hier gedefinieerd als de bezorging van boodschappen en maaltijden per (elektrische) fiets, scooter of bakfiets.
Verschillen maaltijdbezorging en flitsbezorging
Maaltijdbezorging gebeurt op twee manieren:
- door het restaurant zelf: bezorgers zijn dan als oproepkrachten op basis van een arbeidsovereenkomst in dienst van het restaurant;
- het restaurant maakt gebruik van een maaltijdbezorgplatform: een platform dat vraag naar en aanbod van maaltijden aan elkaar koppelt.
Sommige bezorgplatforms werken met eigen oproepkrachten met een arbeidsovereenkomst en/of personeel via uitzendbureaus. Andere bezorgplatforms werken met (schijn-) zzp’ers: deze platforms stellen als voorwaarde dat de werkenden als zzp’er staan ingeschreven bij de Kamer van Koophandel.
Flitsbezorging: de snelle bezorging van boodschappen gebeurt in Nederland nu door vier flitsbedrijven. Deze flitsplatforms doen, in tegenstelling tot maaltijdbezorgplatforms, direct zaken met de consument en hebben daarom ook distributielocaties.
Bezorgers van flitsbedrijven zijn in loondienst op basis van een oproepcontract, werken via een uitzendbureau of werken als (schijn-) zzp’ers via platforms voor personeelsbemiddeling. Deze
platforms voor personeelsbemiddeling koppelen vraag naar en aanbod van personeel aan elkaar, en hebben daarmee een vergelijkbare rol als uitzendbureaus. Flitsbedrijven organiseren hun
flexibele schil van arbeidskrachten via samenwerking met deze platforms voor personeelsbemiddeling.
Themarapportage
De Arbeidsinspectie heeft al langer aandacht voor maaltijdbezorging. Uit de inspectiebrede risicoanalyse blijkt dat in de horeca sprake is van grote risico’s op onvoldoende arbozorg, op verboden kinderarbeid en op onderbetaling. Ook wilde de Arbeidsinspectie meer weten over de praktijk van flitsbezorging vanwege meldingen en signalen over onderbetaling, zwaar werk en de maatschappelijke aandacht voor overlast, afgeplakte locaties en de verkeersveiligheid.
Op basis van haar toezichtsbevindingen concludeert de Arbeidsinspectie dat bedrijven in de maaltijd- en flitsbezorging meer verantwoordelijkheid zouden moeten nemen.
De Arbeidsinspectie houdt risicogericht toezicht op de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet), de Arbeidstijdenwet (ATW), de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag (WML) en de Wet arbeid vreemdelingen (WAV). De rapportage Maaltijd- en flitsbezorging gaat dus over gezond, veilig en eerlijk werk.
De themarapportage bevat de toezichtsbevindingen in de periode 2020-2022 (t/m februari). Met deze rapportage is ook uitvoering gegeven aan de motie van Van Kent. Binnenkort stuurt minister Van Gennip namens het kabinet een brief over de platformeconomie.
Belangrijkste conclusies
De arbeidsrelaties bij platforms voor maaltijdbezorging en voor personeelsbemiddeling kennen vaak doelbewuste financiële prikkels. Deze relaties zijn juridisch complex en vergen uitgebreid onderzoek.
Sommige platforms vermijden werkgeversverantwoordelijkheid door (schijn)zelfstandigheid. Ze ontwijken zo de verplichtingen uit de arbeidswetten en de verplichte afdracht van sociale premies en belastingen. Daarnaast hebben werkenden dan geen recht op doorbetaling van loon bij ziekte en zijn zij niet verzekerd bij onder andere arbeidsongeschiktheid en werkloosheid.
Een aantal rechterlijke uitspraken wijst duidelijk uit dat werknemerschap vaak beter past op de werkelijke verhoudingen. Het lijkt erop dat bedrijven zich daarbij niet neerleggen en hun verdienmodel willen voortzetten, onder andere door juridisch door te procederen. Doorprocederen is een recht, geen verplichting.
De Arbeidsinspectie zou liever zien dat deze platforms hun verantwoordelijkheid nemen als werkgever voor zowel arbeidsvoorwaarden als arbeidsveiligheid en -gezondheid. Daarmee zouden deze bedrijven beter op de toekomst voorbereid zijn, nu de Europese Commissie ook regelgeving met dat doel maakt.
In de tussentijd zal de Arbeidsinspectie handhavend optreden op grond van bestaande wet- en regelgeving.
Meer specifieke conclusies
- Bedrijven in de maaltijd- en flitsbezorging hebben vaak geen of een onvolledige RI&E en plan van aanpak. Hun arbozorg is dus vaak niet op orde.
- Bij geconstateerde overtredingen trof de Arbeidsinspectie minder te jonge kinderen aan.
- Het bezorgen van maaltijden onder de 16 jaar is expliciet verboden. Hoewel de werkomstandigheden vergelijkbaar zijn, bestaat geen expliciet verbod voor flitsbezorgers jonger dan 16 jaar. Vanwege de vergelijkbaarheid van de werkzaamheden en de arbeidsrisico’s is het de vraag of de beperking van het expliciete verbod tot maaltijdbezorging houdbaar is in de toekomst.
- Bij maaltijdbezorging via platforms wordt veelal gewerkt met zzp’ers. De Arbeidsinspectie heeft in zaken de aard van de arbeidsrelatie onderzocht om te kunnen bepalen of de arbeidswetten van toepassing zijn. In deze zaken constateerde de Arbeidsinspectie dat feitelijk sprake was van leiding en toezicht: dit zijn indicaties van schijnzelfstandigheid. Handhaven op schijnzelfstandigheid is aan de Belastingdienst. Binnen de geldende wet- en regelgeving heeft de Arbeidsinspectie haar bevindingen in zaken van mogelijke schijnzelfstandigheid met de Belastingdienst gedeeld.
- De constructie van schijnzelfstandigheid kan bepaalde voordelen hebben voor maaltijdbezorgplatforms én bezorgers die als schijn-zzp’ers werken. Bezorgers van 20 jaar of jonger kunnen door twee soms drie bezorgingen per uur boven het minimumloon uitkomen. Deze inkomsten en de flexibele arbeidstijden kunnen aantrekkelijk zijn. De vraag is in hoeverre zij zich echter bewust zijn van de bijkomende nadelen zoals geen loon bij ziekte en het niet verzekerd zijn bij arbeidsongeschiktheid.
- De flitsbedrijven groeien onstuimig, hun arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden zijn echter verre van volwassen. Dit is zorgelijk. De Arbeidsinspectie vindt dat van deze bedrijven veel meer mag en moet worden verwacht: hun focus moet ook écht liggen op goed werkgeverschap, niet louter op het vergroten van marktaandeel.
