Door vergrijzing en het langer zelfstandig wonen zal steeds meer mantelzorg worden verleend. Deze vorm van zorgverlening komt ook terecht bij werkenden. Volgens het SCP-rapport ‘Mantelzorg in beweging’ is het aantal mensen dat werk en mantelzorg combineert gestegen van 73% in 2014 naar 80% in 2024. Het aantal mensen dat mantelzorg geeft, is toegenomen van 33% tot 39%. In totaal gaven in 2024 5,5 miljoen mensen mantelzorg.
Volgens het SER-advies ‘Mantelzorg en werk in een zorgzame samenleving’ is naar schatting 18 procent
van het totale ziekteverzuim gerelateerd aan mantelzorg. Wanneer een grotere groep werkenden in
de toekomst mantelzorg zou verlenen, zal de kans op ziekteverzuim ook toenemen.
Uitval vanwege intensieve mantelzorg?
Er zijn geen cijfers bekend over hoeveel werknemers de afgelopen vijf jaar zijn uitgevallen of minder zijn gaan werken vanwege (intensieve) mantelzorg, omdat mantelzorg niet wordt geregistreerd. Het CBS geeft aan dat in 2023 807.000 werknemers van 15 tot 75 jaar te maken hadden met een langdurige zorgsituatie. Bijna driekwart heeft hierbij zelf zorg verleend.
Ruim vier op de tien werknemers (243.000) die gezorgd hebben voor een langdurig zieke, hebben daarvoor aanpassingen gedaan in hun werk. 42.000 werknemers zijn minder uren gaan werken en 14.000 zijn tijdelijk gestopt met werken. Voor kortdurende zorgsituaties is niet bekend hoeveel werknemers minder uren zijn gaan werken of tijdelijk zijn gestopt met werken.
Verzuim vanwege mantelzorg voorkomen
De Stichting Werk en Mantelzorg ondersteunt werkgevers en stimuleert hen bij het maken van mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid. Ook is met de Stichting van de Arbeid een inspiratiedocument voor werkgevers en werknemers over de combinatie werk en mantelzorg ontwikkeld. Via deze maatregelen wordt gewerkt aan het voorkomen van verzuim vanwege mantelzorg.
Wet flexibel werken
Daarnaast geeft de Wet flexibel werken werknemers de mogelijkheid bij de werkgever een verzoek
in te dienen voor aanpassing van de arbeidsduur, werktijden en arbeidsplaats (bijvoorbeeld thuiswerken). Hoewel dit niet voor alle (intensieve) mantelzorgers voldoende ruimte zal bieden, kan deze flexibiliteit in de inrichting van werk wel bijdragen aan het kunnen combineren van arbeid en mantelzorg.
Samenvoegen kortdurend en langdurend zorgverlof
Ook werkt de minister aan een wetsvoorstel ter vereenvoudiging van het verlofstelsel. Onderdeel daarvan is de samenvoeging van het huidige kortdurend en langdurend zorgverlof.
Met het samenvoegen van beide regelingen komt er één zorgverlofregeling van acht weken, waarvan twee
weken gedeeltelijk (70 procent) betaald. Het samenvoegen zorgt voor een aantal wijzigingen in kenmerken en voorwaarden ten opzichte van hoe het zorgverlof op dit moment in de Wet arbeid en zorg is geregeld. Zo worden de gedeeltelijk betaalde weken zorgverlof voor een breder aantal situaties inzetbaar.
Wetsvoorstel eind 2026
In het wetsvoorstel is opgenomen dat het verlof zowel voor de noodzakelijke verzorging van een naaste die ziek of hulpbehoevend is, als voor de verzorging van een naaste die levensbedreigend ziek is, kan worden ingezet. Dit kan ook relevant zijn voor mensen die mantelzorg verlenen. Het wetsvoorstel was tot 10 augustus 2026 in internetconsultatie. Het streven is om het wetsvoorstel voor het einde van het jaar naar de Tweede Kamer te sturen.
SER-advies: mantelzorgverlof
In het SER-advies ‘Mantelzorg en werk in een zorgzame samenleving’ wordt aangegeven dat de bestaande verlofregelingen onvoldoende aansluiten bij langdurige en intensieve mantelzorgsituaties. Aanbevolen wordt een verlof te introduceren gedurende acht keer de overeengekomen arbeidsduur per week onder loondoorbetaling door een publiek gefinancierde uitkering van 70 procent van het dagloon, gemaximeerd en met het minimumloon als bodem, belegd bij een externe partij.
In het najaar komt de minister met een reactie op het SER-advies, waar ook in zal worden gegaan op deze aanbeveling.
Onbekend met mogelijkheden
De minister herkent het beeld dat niet alle werkgevers voldoende bekend zijn met de mogelijkheden om
mantelzorgende werknemers te ondersteunen. Hij ziet dit als een aandachtspunt waar kansen liggen
om de combinatie van werk en mantelzorg voor werknemers te verbeteren.
In de Mantelzorgagenda 2023-2026 is een ondersteuningsprogramma voor werkgevers en een programma voor leidinggevenden opgenomen, gericht op het faciliteren van de combinatie van werk en mantelzorg voor werknemers. Een divers scala aan werkgevers en branches worden hiermee bereikt.
Gesprek over mantelzorg aan cao-tafel
In het SER-advies ‘Mantelzorg en werk in een zorgzame samenleving’ wordt aanbevolen om het gesprek over mantelzorg aan de cao-tafel te bevorderen en mantelzorgvriendelijk beleid in cao’s en bedrijven te promoten. Dit kan ook belangrijk zijn om bewustwording en concrete afspraken op de werkvloer te stimuleren.
In het najaar wordt in de reactie op het SER-advies ook ingegaan op deze aanbeveling en op de wijze waarop werkgevers nog meer kunnen worden geïnformeerd en ondersteund ten aanzien van het faciliteren van werk en mantelzorg.
Antwoorden op Kamervragen over de combinatie van werk en intensieve mantelzorg
