Als mensen een beroep doen op de overheid moeten zij erop kunnen vertrouwen dat ze de dienstverlening krijgen waar ze recht op hebben, zeker als het gaat om de inkomenszekerheid en het welzijn van mensen. Dat is bij de vaststelling van WIA-uitkeringen de afgelopen jaren te vaak niet goed gegaan, waardoor mensen een onjuiste uitkering hebben ontvangen.
Onderzoek Algemene Rekenkamer
De Algemene Rekenkamer heeft op 3 december 2025 het onderzoek ‘Fouten bij WIA-uitkeringen’ gepubliceerd.
UWV en SZW hebben de toename in fouten bij de WIA lange tijd niet goed in beeld gekregen. Het is belangrijk dat goed wordt gekeken naar de lessen die hieruit moeten worden getrokken en hoe dit is te verbeteren. Onafhankelijk onderzoek helpt daarbij. Daarom is het goed dat de Algemene Rekenkamer is ingegaan op het verzoek om onderzoek te doen naar “de sturing op en verantwoording over de kwaliteit van het sociaal-medisch beoordelen bij de WIA, en naar de sturing en verantwoording binnen UWV en tussen UWV en de minister van SZW”.
Het onderzoek van de Algemene Rekenkamer ondersteunt in verbeteringen die al in gang zijn gezet en biedt goede aanknopingspunten voor aanvullende maatregelen.
Foutgevoeligheid bij uitvoering WIA
In het onderzoek beschrijft de Algemene Rekenkamer de combinatie van oorzaken die volgens de Rekenkamer heeft geleid tot foutgevoeligheid bij de uitvoering van de WIA, zoals de complexiteit van de wet- en regelgeving, verouderde IT-systemen, de werkdruk als gevolg van lange wachtlijsten en tekortkomingen in de kwaliteitsbeheersing bij de sociaal-medische dienstverlening van UWV.
Daarnaast benoemt de Algemene Rekenkamer in de conclusies dat er de afgelopen jaren, zowel bij UWV als SZW, te weinig zicht was op de juistheid van vastgestelde uitkeringen, onder meer als gevolg van de afschaling van kwaliteitscontroles ten tijde van de coronaperiode en de gezamenlijke focus op het terugdringen van de wachttijden voor mensen.
Ook speelde volgens de Algemene Rekenkamer mee dat “het hoge rechtmatigheidspercentage voor de WIA ten onrechte geruststellend werkte voor zowel UWV als de minister van SZW”. Deze bevindingen van de Algemene Rekenkamer zijn helaas herkenbaar.
Complex WIA-stelsel
Het WIA-stelsel is complex en staat al geruime tijd onder druk. Dit draagt bij aan een intrinsieke foutgevoeligheid bij de uitvoering van de WIA. Aan vereenvoudiging wordt gewerkt, maar dit moet grotendeels nog zijn beslag krijgen. Daarbij had UWV de kwaliteitsbeheersing bij de sociaal-medische dienstverlening afgelopen jaren niet goed op orde, en zowel UWV als SZW heeft dat onvoldoende onderkend.
Door de afwezigheid van specifieke informatie over fouten bij de vaststelling van uitkeringen is de juistheid van (WIA-) uitkeringen teveel als een gegeven beschouwd. SZW en UWV moeten dit voortaan beter doen. Ieder vanuit de eigen rol, maar ook in de samenwerking.
De kwaliteit van de sociaal-medische dienstverlening moet weer goed geborgd zijn. UWV werkt daar hard aan. En SZW moet ervoor zorgen dat belangrijke systemen en interne processen, zoals het kwaliteitsmanagement en het risicomanagement, er zijn en functioneren.
Opgaven
Mede op basis van de analyse en aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer staan SZW en UWV voor de volgende opgaven:
- Verbeteren kwaliteit en kwaliteitsbeheersing sociaal-medische dienstverlening
- Verbeteren sturing, toezicht en samenwerking tussen SZW en UWV
- Verkennen aanvullende sturingsvormen (uitwerking motie Inge van Dijk, CDA)
- Vereenvoudigen van de WIA-regelgeving
Uitvoerbare en minder foutgevoelige WIA-regelgeving
In het onderzoeksrapport roept de Algemene Rekenkamer op om samen werk te maken van uitvoerbare en minder foutgevoelige WIA-regelgeving, waarbij ook wordt gewezen op vereenvoudiging die mogelijk is zonder herziening van het arbeidsongeschiktheidsstelsel, zoals de dagloonsystematiek.
SZW en UWV onderzoeken vereenvoudiging van de dagloonsystematiek. Voor de korte termijn zet UWV ook in op vereenvoudiging en harmonisering van de eigen werkprocessen en digitale ondersteuning van medewerkers.
Daarnaast werken SZW en UWV aan een gemeenschappelijke agenda met maatregelen, zodat meer planmatig vereenvoudigingen worden gerealiseerd. Betere uitvoerbaarheid voor UWV, betere dienstverlening voor cliënten en verbeterde mogelijkheden voor mensen om de juistheid van hun beoordeling en uitkering te controleren staan hierbij centraal.
Tegelijkertijd vereist significante vermindering van complexiteit vooral een eenvoudiger WIA-stelsel. Het stelsel van arbeidsongeschiktheid staat al geruime tijd onder druk en hervorming staat voorop. Hiervoor zijn fundamentele politieke keuzes nodig. Het is aan een volgend kabinet om hierover besluiten te nemen, gebruikmakend van de voorbereidingen die in de afgelopen jaren zijn gedaan, zoals onder meer het Interdepartementaal Beleidsonderzoek WIA.
Kamerbrief Onderzoek Algemene Rekenkamer naar fouten bij WIA-uitkeringen
