Wat is het risico op schijnzelfstandigheid bij particulieren die zorgverleners inhuren via een persoonsgebonden budget (pgb)?
Er zijn meerdere manieren waarop pgb-houders zorgverleners inhuren om zorg te verlenen vanuit het persoonsgebonden budget.
De pgb-houder kan een zorgverlener inhuren via een zorginstelling, een overeenkomst van opdracht of een arbeidsovereenkomst. Alleen bij de inhuur via een overeenkomst van opdracht speelt het risico op schijnzelfstandigheid.
Als sprake is van een zorgovereenkomst met een zorginstelling verlenen medewerkers van de zorginstelling zorg bij de pgb-houder en is er geen risico op schijnzelfstandigheid bij de pgb-houder.
Regeling dienstverlening aan huis
Als sprake is van een arbeidsovereenkomst, wordt de pgb-houder werkgever. Op dit moment vallen zorgverleners met een arbeidsovereenkomst nog onder de Regeling dienstverlening aan huis als zij doorgaans minder dan 4 dagen per week werken in het huishouden van een natuurlijk persoon. Deze regeling bepaalt onder andere dat werknemers niet verplicht verzekerd zijn voor de werknemersverzekeringen en dat zij daar ook geen premies voor afdragen.
In de rechtspraak is echter geoordeeld dat dit bij pgb-zorgverleners in strijd is met Europees recht en dat zij verplicht verzekerd zijn voor de werknemersverzekeringen. Daarom is er nu een wetsvoorstel waarin wordt geregeld dat de Regeling dienstverlening aan huis niet langer van toepassing is op pgb-zorgverleners met een arbeidsovereenkomst.
Risico op schijnzelfstandigheid
Het risico op schijnzelfstandigheid speelt bij de inhuur van de zorgverleners op basis van een overeenkomst van opdracht, bijvoorbeeld als zelfstandige of in familieverhoudingen. In deze gevallen kunnen pgb-houders te maken krijgen met de vraag of zij inderdaad een echte zelfstandige inhuren, of dat er in sommige gevallen toch sprake is van een arbeidsovereenkomst en er bijvoorbeeld premies werknemersverzekeringen moeten worden afgedragen. Dit risico bestaat nu alleen als de Regeling dienstverlening aan huis niet van toepassing is.
Particulier werkgever of opdrachtgever
Wat zeker is, is dat pgb-houders in alle situaties particulier werkgever of opdrachtgever zijn. Zij maken vanuit die rol afspraken met zorgverleners over de zorg en ondersteuning die zij willen ontvangen. Er kan bij een arbeidsrelatie met een particulier (dus met een pgb-houder) ook sprake zijn van een arbeidsovereenkomst. Om dit te kunnen beoordelen gelden de algemene regels voor het vaststellen hiervan.
Belangrijkste element: gezag
Er is sprake van een arbeidsovereenkomst als voldaan is aan de elementen loon, arbeid en gezag. Het belangrijkste element in de beoordeling is of er sprake is van gezag. Budgethouders maken afspraken over de zorg en ondersteuning die zij willen ontvangen. Wat daarbij lastig is dat er ook bij inhuur van een zelfstandige aanwijzingen gegeven mogen worden.
Het verschil is dat bij de inhuur de aanwijzingen beperkt zijn tot een nadere invulling van de opdracht terwijl bij een arbeidsovereenkomst de aanwijzingen veel breder kunnen zijn.
Wat voor werkzaamheden?
Bij gespecialiseerde werkzaamheden, zoals het uitvoeren van medische handelingen, ligt het eerder voor de hand dat aanwijzingen van de pgb-houder beperkt zijn tot een nadere invulling van de opdracht (buiten gezag), terwijl bij werkzaamheden van eenvoudige aard, zoals hulp in het huishouden, aanwijzingen over de wijze waarop de werkzaamheden uitgevoerd moeten worden wel voorstelbaar zijn (gezag).
Sturing geven
Van breder gezag is ook sprake als de pgb-houder bepaalt wat de werktijden zijn, de werkzaamheden controleert, en functioneringsgesprekken voert. Als de pgb-houder deze sturing geeft zijn dat elementen die wijzen op werken onder gezag, dus als werknemer.
Ondernemerschap
Ook is relevant of de zorgverlener zich in het economisch verkeer als ondernemer gedraagt. Dat betekent dat de zorgverlener het ondernemerschap gebruikt om voor meerdere opdrachtgevers te werken. Als er sprake is van dergelijk ondernemerschap wijst het dan weer op werken als zelfstandige De mate waarin de werkzaamheden én de opdrachtnemer onderdeel zijn van de organisatie van de opdrachtgever (inbedding) speelt doorgaans ook een rol in de beoordeling.
Arbeidsovereenkomst?
Hierbij gaat het onder meer om de vraag in hoeverre de verhouding tussen de opdrachtgever en de opdrachtnemer vergelijkbaar is met personeel dat in dienst is bij de opdrachtgever. Daarnaast kan eerder sprake zijn van een arbeidsovereenkomst als het werk een wezenlijk onderdeel vormt van de bedrijfsvoering van de opdrachtgever. Omdat de zorgverlener komt werken in de privésituatie van de particulier en de activiteiten beperkt zullen zijn tot het doel waarvoor het pgb is toegekend is van inbedding geen sprake.
Individuele omstandigheid
Het is afhankelijk van de uitvoering of sprake is schijnzelfstandigheid bij een pgb-houder. Dit hangt af van de individuele omstandigheid, waarbij bovenstaande elementen van belang zijn. Het kan zo zijn dat een pgb-houder meerdere zelfstandigen voor zich heeft werken waarbij het voor de ene zelfstandige duidelijk is dat er sprake is van zuiver opdrachtgeverschap en bij de andere zelfstandige toch sprake lijkt van schijnzelfstandigheid.
Duidelijkheid en handvatten
Als er op basis van alle omstandigheden sprake is van een arbeidsovereenkomst en de pgb-houder kiest toch voor een overeenkomst van opdracht is namelijk sprake van schijnzelfstandigheid. Dit kan voor pgb-houders lastig zijn om te beoordelen. Daarom wordt er gewerkt aan meer duidelijkheid en handvatten voor pgb-houders om een goede keuze te maken op welke manier zij hun zorgverleners inhuren. Daarnaast werken SZW en VWS een aantal voorbeelden uit in de zorg, ook ten aanzien van het inhuren van pgb-zorgverleners. Er is al een casus uitgewerkt die is gedeeld met de brancheorganisatie.
Als hier meer duidelijkheid over is, wordt de algemene informatie en de informatievoorziening via de site van de Sociale Verzekeringsbank samengevoegd. Zo is voor de pgb-houders alle informatie op één plek terug te vinden.
Kamerbrief uitleg risico op schijnzelfstandigheid in pgb-situaties
