Het belastingstelsel kent een groot aantal bijzondere regelingen en uitzonderingen die de belasting voor een bepaalde groep belastingplichtigen verminderen. In de afgelopen decennia is de fiscaliteit steeds meer als beleidsinstrument ingezet om maatschappelijke doelen te bereiken en maatwerk te kunnen leveren voor specifieke doelgroepen. Dit is begrijpelijk, maar maakt het belastingstelsel wel complexer voor burgers, bedrijven en de uitvoering.
Daarnaast is een groot deel van de regelingen niet bewezen effectief en doelmatig en/of ingehaald door de tijd.
Weinig regelingen doeltreffend en doelmatig
Een regeling is doeltreffend als deze leidt tot het beoogde effect. Een regeling is doelmatig als de beoogde effecten behaald worden met de minst mogelijke inzet van middelen en neveneffecten. Ondoelmatigheid impliceert dan ook een niet efficiënte besteding van overheidsmiddelen.
Uit het ambtelijk rapport ‘Aanpak fiscale regelingen en recente evaluaties’ blijkt dat van de 116 beoordeelde regelingen er 12 geëvalueerd zijn als doeltreffend en doelmatig, 38 als ‘onzeker’ en 33 als niet of beperkt doeltreffend en/of doelmatig (33 regelingen zijn nog niet geëvalueerd). Daarnaast zijn er 24 regelingen als zeer complex beoordeeld voor de uitvoering.
Minder complex stelsel
Dit kabinet wil komen tot een minder complex fiscaal en doelmatiger stelsel. Fiscale regelingen maken het stelsel complexer en daar kunnen goede redenen voor bestaan. De periodieke evaluatie van fiscale regelingen maakt inzichtelijk of regelingen doelmatig en doeltreffend zijn in het bereiken van doelstellingen. De begrotingsregels schrijven voor hoe moet worden omgegaan met negatief geëvalueerde fiscale regelingen.
Het huidige kabinet werkt toe naar een herziening van het belasting- en toeslagenstelsel. Bij een integrale herziening is het van belang de toekomstbestendigheid van fiscale regelingen te wegen.
Beleidsmaatregelen uitwerken
In aanloop naar het voorjaar en andere reguliere besluitvormingsmomenten gaat de staatssecretaris een breed scala aan beleidsmaatregelen uitwerken in samenwerking met relevante beleidsdepartementen en de uitvoering. Beleidsmaatregelen die ook kunnen dienen als vervanging en meer effectief middel om doelen te verwezenlijken. Het doel is om te komen tot een eenvoudiger stelsel en een doelmatigere besteding van middelen.
Nog meer evaluaties
Ook de komende jaren zullen verschillende fiscale regelingen worden geëvalueerd, waarvan de uitkomsten en kabinetsreactie daarop telkens met de Kamer worden gedeeld. Daarnaast zal dit kabinet zoals aangekondigd in het Regeerprogramma het huidige overheidsbeleid in het licht van arbeidsmarktkrapte en andere schaarstes bezien, waarbij onder andere fiscale faciliteiten worden doorgelicht.
Evaluatie heffingskortingen en tariefstructuur
Voor zover mensen zich door financiële prikkels laten leiden concluderen de onderzoekers dat de arbeidskorting en IACK minder effectief zijn door een gebrek aan kennis en begrip. Verder zijn de arbeidskorting en IACK nog maar beperkt effectief om het arbeidsaanbod te stimuleren en zijn er vermoedelijk doelmatigere alternatieven. De onderzoekers bevelen aan om de bekendheid en zichtbaarheid van heffingskortingen te vergroten en dat het stelsel zelf begrijpelijker en eenvoudiger moet zijn, bijvoorbeeld door het vervangen van heffingskortingen door extra belastingschijven.
Aanpassing tarieven
Het kabinet herkent dat het stelsel ingewikkeld en moeilijk te doorgronden is. In lijn met de aanbevelingen van de evaluatie is er daarom tijdens de besluitvorming over de koopkrachtontwikkeling afgelopen zomer voor gekozen om een groot deel van de lastenverlichting in te vullen door aanpassing van de tarieven, wat zichtbaarder is dan wijzigingen in de heffingskortingen. Daarbij wordt de algemene heffingskorting verlaagd. Daarnaast worden mogelijkheden verkend om de zichtbaarheid van de heffingskortingen te vergroten.
Begrijpelijker en eenvoudiger
Een belangrijke conclusie van de onderzoekers is dat het stelsel in beginsel begrijpelijker en eenvoudiger zou moeten zijn. Daarbij kan de inkomstenbelasting ook niet los gezien worden van het toeslagenstelsel.
Het kabinet heeft in het hoofdlijnenakkoord en regeerprogramma vastgelegd dat wetgeving wordt voorbereid voor een hervorming van het toeslagen- en belastingstelsel. Het doel is een stelsel van inkomensondersteuning dat mensen zekerheid biedt en begrijpelijk is, en waarin werken loont.
Evaluatie 30%-regeling en ETK-regeling
De 30%-regeling is doeltreffend en levert een bijdrage aan het vestigingsklimaat en is deels doelmatig. De regeling levert een bijdrage aan het vestigingsklimaat, is succesvol in het aantrekken van kennismigranten en levert volgens de onderzoekers per saldo geld op. De onderzoekers bevelen aan om één vast forfait te hanteren om de uitvoeringslasten te beperken. Het kabinet geeft hier opvolging aan door het terugdraaien van de differentiatie en het invoeren van een vast forfait van 27%.
De ETK-regeling is deels doeltreffend maar beperkt doelmatig. In het Hoofdlijnenakkoord 2024-2028 heeft het kabinet aangegeven dat nog wordt bezien of en zo ja welke fiscale voordelen onder de ETK-regeling worden versoberd. In deze afweging zullen de uitkomsten uit het evaluatierapport en het onlangs aan de Tweede Kamer aangeboden addendum worden betrokken.
De partiële buitenlandse belastingplicht is niet doeltreffend noch doelmatig, deze wordt afgeschaft per 1 januari 2025.
Evaluatie reisaftrek OV
Uit de evaluatie van de reisaftrek OV blijkt dat de regeling beperkt is in gebruik en daarnaast een klein financieel voordeel biedt voor gebruikers. De komende tijd wordt bezien of een doelmatigere besteding van de middelen mogelijk is.
Breed scala aan maatregelen
Fiscale regelingen moeten op een efficiënte wijze doen wat ze beogen. Waar dat niet het geval is, is het uitgangspunt om ze af te schaffen of aan te passen. Hiermee wil het kabinet bijdragen aan een eenvoudiger en doelmatiger belastingstelsel dat ook voor de Belastingdienst beter uitvoerbaar is.
In het hoofdlijnenakkoord is een taakstelling opgenomen van 250 miljoen euro voor het afbouwen en aanpassen van (negatief) geëvalueerde fiscale regelingen en constructies.
De staatssecretaris werkt aan een breed scala aan maatregelen en informeert de Tweede Kamer in het voorjaar van 2025 hierover.
Kamerbrief met kabinetsreactie evaluaties fiscale regelingen
