Daarnaast is de kans groot dat het plan op korte termijn een ongunstig effect heeft op de kwaliteit van de kinderopvang en de toegankelijkheid ervan voor gezinnen met een laag inkomen. Voor hen kan kinderopvang juist duurder worden, met risico’s voor de ontwikkeling van kinderen en kansengelijkheid. Dat blijkt uit onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB) en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).
De kosten van het kabinetsplan bedragen circa 2,5 miljard euro. Gezien het beperkte rendement van de investering en de maatschappelijke risico’s concluderen de planbureaus dat het verstandig is om het plan te heroverwegen. Het kabinet zou daarbij vooral moeten kijken naar de effecten op de ontwikkeling van kinderen en het bevorderen van kansengelijkheid.
Al veel werkende ouders met midden en hoge inkomens
Uit berekeningen blijkt dat het nieuwe stelsel van het kabinet tot een beperkte toename in het arbeidsaanbod van +0,2% (15 duizend fte) leidt. Vooral gezinnen met midden en hoge inkomens zullen minder gaan betalen voor kinderopvang. Binnen deze groepen is de arbeidsparticipatie echter al hoog. Het effect op de arbeidsparticipatie van ouders met een laag inkomen is op de lange termijn naar verwachting nihil, omdat zij op dit moment al 96% van de kosten voor kinderopvang krijgen vergoed.
Meer vraag naar kinderopvang
Hoewel het effect op de arbeidsparticipatie beperkt is, verwachten de twee planbureaus wel dat de vraag naar kinderopvang zal toenemen. Als kinderopvang goedkoper wordt voor midden en hoge inkomens, kunnen ouders er immers sneller voor kiezen om informele opvang (bijvoorbeeld bij opa en oma) te vervangen door formele opvang.
Negatieve gevolgen
Door de krapte op de arbeidsmarkt kan de kinderopvangbranche deze stijging van de vraag niet bijbenen. Op de korte termijn zal dit leiden tot prijsstijgingen, wachtlijsten en vermindering van de kwaliteit van de opvang. Vooral ouders met lage inkomens en hun kinderen worden hiervan de dupe: zij zullen meer moeten gaan betalen dan in het huidige systeem. Dit heeft negatieve gevolgen voor de ontwikkeling van kinderen en de kansengelijkheid in Nederland.
Herziening kinderopvangstelsel
In het Coalitieakkoord is afgesproken om de kinderopvangtoeslag af te schaffen en te werken aan een nieuw financieringsstelsel voor de kinderopvang, waarbij er voor werkende ouders een
hoge inkomensonafhankelijke overheidsvergoeding van 96% van het maximum uurtarief rechtstreeks wordt uitgekeerd aan de kinderopvangorganisaties.
Het kabinet werkt aan een zorgvuldige herziening van het kinderopvangstelsel, om de financiering eenvoudiger, voorspelbaarder en betaalbaarder te maken voor ouders.
Minister Van Gennip van SZW heeft meerdere analyses naar de Tweede Kamer gestuurd over de verwachte impact van het nieuwe stelsel waaronder de maatschappelijke impactanalyse van CPB en SCP.
Zorgvuldige invoering
Het voornaamste doel van het nieuwe kinderopvangstelsel is het afschaffen van de complexe kinderopvangtoeslag en de invoering van een hoge vergoeding voor werkende ouders, los van het inkomen. Deze vergoeding gaat in de nieuwe situatie rechtstreeks naar de kinderopvangorganisaties, zodat ouders niet meer het risico lopen op hoge terugvorderingen.
Ook moet het nieuwe stelsel bijdragen aan een goede start voor kinderen en zorgen dat het voor ouders meer loont om te werken. Dit is een grote stelselherziening, die vraagt om een zorgvuldige en geleidelijke invoering. Om die reden heeft het kabinet dit voorjaar besloten dat er meer tijd voor nodig is dan eerder voorzien. Na de zomer komt het kabinet met een hoofdlijnenbrief over hoe het nieuwe stelsel ingericht zal worden.
Kamerbrief Impactanalyses concept-stelselontwerp financieringsstelsel kinderopvang
Uitstel naar 2027 voor bijna gratis kinderopvang voor werkende ouders
