Het huidige kabinet heeft afgesproken dat de eigen bijdrage voor ouders inkomensonafhankelijk met een arbeidseis wordt. Als bouwsteen voor een volgend kabinet wordt ook directe financiering met een inkomensafhankelijke eigen bijdrage uitgewerkt.
Het kabinet werkt hard aan het invoeren van een inkomensonafhankelijke vergoeding voor de kinderopvang. De inkomensonafhankelijke vergoeding zal via directe financiering worden uitbetaald aan de kinderopvangorganisaties, conform het coalitieakkoord.
Directe financiering en inkomensonafhankelijkheid leveren beide een bijdrage aan het zoveel mogelijk voorkomen van terugvorderingen.
Inkomensafhankelijke directe financiering zou ook kunnen fungeren als tussenstap richting de inkomensonafhankelijke variant van directe financiering uit het coalitieakkoord.
Betere gegevensuitwisseling
Eén van de belangrijkste randvoorwaarden voor directe financiering (zowel inkomensonafhankelijk als inkomensafhankelijk) met meer zekerheid en minder risico’s is tijdige, geautomatiseerde en betrouwbare gegevensuitwisselingen tussen de kinderopvangorganisaties en de uitvoerder. Een voorbeeld hiervan is het doorgeven van het aantal uren kinderopvang dat een ouder heeft gebruikt.
Effecten inkomensafhankelijke financiering
De effecten van een inkomensonafhankelijke financieringssystematiek zijn vorig jaar uitgebreid bestudeerd en toegelicht in een brief van 15 september 2023. Voordelen zijn dat de kinderopvang voor veel ouders fors goedkoper wordt waardoor meer werken lonender is. Nadelen zijn een forse stijging van de vraag in een al krappe markt met risico’s rond kansengelijkheid en toegankelijkheid tot gevolg. Daarom wordt, als mogelijk ingroeipad naar een inkomensonafhankelijk stelsel op termijn, ambtelijk in beeld gebracht hoe een financieringssysteem werkt met een inkomensafhankelijke vergoeding voor werkende ouders (arbeidseis).
Met alle uitwerkingen tezamen is er straks een volledig beeld van de mogelijkheden en risico’s van een inkomensafhankelijke en inkomensonafhankelijke directe financieringssystematiek met meer zekerheid en minder risico voor ouders.
In alle gevallen leidt het vooraf bieden van zekerheid aan ouders tot extra kosten, net als het anders inrichten van de uitvoering.
Voor het demissionaire kabinet blijft het uitgangspunt van het coalitieakkoord gelden: ouders de meeste zekerheid bieden. Dat is met een inkomensonafhankelijke vergoeding voor werkende ouders, direct uitbetaald aan kinderopvangorganisaties.
Inkomensafhankelijke bijdrage
In de inkomensafhankelijke tussenstap blijven ouders op basis van hun inkomen een eigen bijdrage betalen. Zij krijgen ten opzichte van de huidige situatie niet langer een rekening. Zij krijgen ten opzichte van de huidige situatie niet langer een rekening voor de totale opvangkosten van de kinderopvangorganisatie waar een onzeker voorschot tegenover staat. Dit draagt bij aan een voorspelbaarder en overzichtelijker inkomen.
Op dit moment kan het bij lage inkomens voorkomen dat de factuur van de kinderopvangorganisatie en de bijbehorende toeslag hoger zijn dan het netto maandinkomen van een ouder of gezin.
De inkomensafhankelijkheid betekent dat de eigen bijdrage die ouders gaan betalen afhankelijk is van hun inkomen. Het inschatten van dit inkomen kan ingewikkeld zijn. Zeker voor ouders met wisselende contracten of een eigen onderneming. Dat betekent dat er, zonder aanvullende keuzes, een risico blijft op correcties van de eigen bijdrage door de uitvoerder die leiden tot een nabetaling aan of terugvordering bij ouders.
Een tussenstap met inkomensafhankelijke directe financiering kan op de kortere termijn meer zekerheid voor ouders geven en heeft mogelijk positieve effecten op de arbeidsparticipatie van met name gezinnen met een laag inkomen en een laag middeninkomen.
Keuze financieringssystematiek
Voor het demissionair kabinet staat het nieuwe financieringsstelsel uit het coalitieakkoord voorop met een inkomensonafhankelijke vergoeding aan werkende ouders, rechtstreeks uitbetaald aan de kinderopvangorganisaties. Een volgend kabinet zal een eigen keuze maken voor een vervolg.
Voor welke financieringssystematiek het volgende kabinet ook kiest, vaststaat dat deze systematiek niet alleen eenvoudiger en voorspelbaarder moet zijn voor ouders, maar ook uitvoerbaar moet zijn voor de kinderopvangorganisaties en de uitvoerder. Daarnaast is het van belang dat er draagvlak voor is in de samenleving.
De komende maanden wordt verder gewerkt aan een verdere uitwerking van de aandachtspunten van de directe inkomensonafhankelijke financiering in het kader van de werkmaatschappij. Daarnaast vindt de ambtelijke verkenning plaats naar de inkomensafhankelijke directe financieringssystematiek.
De verwachting is dat de uitwerking in de zomer gereed is. Na de zomer volgt informatie over de uitkomsten van het ontwerpproces. Het is aan een volgend kabinet om een besluit te nemen over de fundamentele herziening van de kinderopvangtoeslag.
Kamerbrief over toekomst financieringsstelsel kinderopvang
