De Fraude Signalering Voorziening (FSV) was een zwarte lijst waarop de Belastingdienst signalen van fraude bijhield. Met vaak grote gevolgen voor mensen die onterecht op de lijst stonden.
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) die de boete heeft opgelegd, constateerde tijdens onderzoek naar FSV een lange lijst aan overtredingen van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Zo had de Belastingdienst geen wettelijke basis (grondslag) voor het verwerken van de persoonsgegevens op de lijst en zonder zo’n AVG-grondslag is het verwerken van persoonsgegevens verboden. Ook klopten de persoonsgegevens vaak niet. Hierdoor stonden mensen onterecht als mogelijke fraudeur geregistreerd. De beveiliging van de lijst was ook niet op orde. Verder werd de interne privacytoezichthouder van de Belastingdienst niet op tijd betrokken bij de opzet van de lijst.
Onterecht als fraudeur bestempeld
Deze boete is de hoogste die de AP ooit oplegde. Dat is vanwege de ernst van de overtredingen, de gevolgen voor grote aantallen mensen en het feit dat de overtredingen zo lang voortduurden.
AP-voorzitter Aleid Wolfsen: ‘De Belastingdienst heeft met FSV de rechten van de 270.000 mensen die op die lijst stonden op ongekende wijze geschonden. Ruim 6 jaar lang. Mensen werden vaak onterecht als fraudeur bestempeld, met vreselijke gevolgen. Stond je in FSV, dan kregen sommigen geen betalingsregeling of kwam je niet in aanmerking voor schuldsanering. De Belastingdienst heeft met FSV levens overhoop gehaald.’
Discriminatie
Uit eigen onderzoek van de Belastingdienst bleek bovendien dat medewerkers de instructie kregen om het risico op fraude mede te baseren op zaken als nationaliteit en uiterlijk van mensen.
Wolfsen: ‘Had je een Turkse, Marokkaanse of Oost-Europese nationaliteit? Dan werd je zonder goede reden vanwege die nationaliteit nader onderzocht. Deze discriminatie is onacceptabel. Ook noemde de Belastingdienst bijvoorbeeld giften aan moskeeën en hoge medicijnkosten van mensen met Oost-Europees klinkende achternamen bij voorbaat als risicofactor voor fraude.’
Vaker de fout in
Bij het vaststellen van de hoogte van de boete woog de AP ook mee dat de Belastingdienst al vaker ernstige overtredingen van de AVG beging. Zo constateerde de AP in 2018 dat de Belastingdienst persoonsgegevens slecht beveiligde.
Daarnaast legde de AP de Belastingdienst in 2020 een verwerkingsverbod op voor het illegaal gebruiken van het burgerservicenummer (BSN) in het btw-identificatienummer van zelfstandigen.
Ook kreeg de Belastingdienst in 2021 een boete van 2,75 miljoen euro van de AP, vanwege een discriminerende en onrechtmatige werkwijze in de Toeslagenaffaire.
Hoge boete Belastingdienst voor discrimineren bij kinderopvangtoeslag
Grote verantwoordelijkheid
Wolfsen: ‘De Belastingdienst is meerdere keren in de fout gegaan. Terwijl juist de Belastingdienst een zeer grote verantwoordelijkheid heeft tegenover de mensen in Nederland. Die zijn immers van de Belastingdienst afhankelijk. Je kunt niet besluiten om je toeslagen maar ergens anders aan te vragen of je belastingaangifte ergens anders te doen. Mensen moeten erop kunnen vertrouwen dat de Belastingdienst zorgvuldig met hun gegevens omgaat. In de zaak-FSV bleek dat dus ook weer niet het geval.’
Overtredingen Belastingdienst
De boete van 3,7 miljoen euro is gebaseerd op meerdere boetes voor in totaal zes overtredingen:
- De Belastingdienst had geen wettelijke basis (grondslag) voor de verwerking van persoonsgegevens in FSV: 1 miljoen euro boete.
- Het doel van FSV was niet vooraf specifiek omschreven: 750.000 euro boete.
- FSV bevatte onjuiste en niet-geactualiseerde gegevens: 750.000 euro boete.
- Signalen werden veel te lang bewaard: 250.000 euro boete.
- De beveiliging van FSV was onvoldoende: 500.000 euro boete.
- De Belastingdienst heeft de FG (de interne privacytoezichthouder) pas na ruim een jaar om advies gevraagd bij de beoordeling over de risico’s van FSV: 450.000 euro boete.
De Belastingdienst heeft FSV in februari 2020 uitgeschakeld.
Tegen de boete van de AP kan de Belastingdienst nog bezwaar maken.
Reactie staatssecretaris
Staatssecretaris Van Rij van Financiën – Fiscaliteit en de Belastingdienst geeft zijn reactie op het handhavingsbesluit van de AP. Hij schrijft het volgende:
“Het oordeel van de AP ten aanzien van FSV is hard en onmiskenbaar en laat nogmaals zien dat fundamentele verbeteringen bij de Belastingdienst noodzakelijk zijn. Zoals mijn voorgangers en ik al vaker hebben aangegeven deel ik het oordeel van de AP dat FSV nooit op deze manier ingezet had mogen worden. De opgelegde boetes ervaar ik als een pijnlijke, maar begrijpelijke gevolgtrekking gezien de ernst van de bevindingen. Ik zal mij niet verzetten tegen de boetes en deze voldoen.”
Verbetermaatregelen
“Ik beschouw het handhavingsbesluit als bevestiging van de noodzaak om de gegevensverwerking in het signalenproces voor het toezicht anders in te richten, zodat wordt voldaan aan de wet- en regelgeving. De verwerking van persoonsgegevens bij het signalenproces moet passen binnen de wettelijke grondslagen.”
Overtreding AVG voorkomen
De staatssecretaris betreurt dat de AP dit handhavingsbesluit heeft moeten nemen.
“Burgers hebben er recht op dat de overheid zorgvuldig met hun gegevens omgaat. De Belastingdienst zal er alles aan doen om overtreding van de privacywetgeving in de toekomst te voorkomen.”
Kamerbrief handhavingsbesluit Autoriteit Persoonsgegevens FSV
