Nachtwerk is opgenomen in de wet- en regelgeving voor arbeidstijden en arbeidsomstandigheden.
De Arbeidstijdenwet en het Arbeidstijdenbesluit geven kaders voor werk- en rusttijden. Daarin is ook aandacht voor de arbeidstijd in relatie tot noodzakelijke werkzaamheden.
Maximum aantal nachtdiensten
De Arbeidstijdenwet en –besluit beperken de (jaarlijkse) hoeveelheid nachtwerk fors. Zo kent de Nederlandse regelgeving een maximum aantal nachtdiensten per jaar. Ook zijn er eisen voor rusttijden na nachtdiensten. Die eisen gaan vaak verder dan de Europese regelgeving. Ook in de Arbowet komt nachtwerk aan de orde.
Als werknemers in een organisatie ’s nachts werken, dan moet de werkgever zorgen voor passende maatregelen die dit risico voldoende aanpakken. De risico’s en bijbehorende maatregelen moeten in kaart worden gebracht in een risico-inventarisatie en – evaluatie (RI&E).
Is nachtwerk noodzakelijk?
Vervolgens moet de arbeidshygiënische strategie worden toegepast, waarbij eerst gekeken wordt of een risico bij de bron kan worden aangepakt. In geval van nachtwerk betekent dit dus dat eerst onderzocht moet worden of dit nachtwerk echt noodzakelijk is. Pas als dit zo is, moet de werkgever goed kijken naar de condities waaronder dit nachtwerk plaatsvindt en zoeken naar andere maatregelen om de nadelige gevolgen van nachtwerk zoveel mogelijk te beperken.
Boete bij overtreding
Op het terrein van handhaving kon de Inspectie SZW voorheen alleen een waarschuwing afgeven. Dit heeft de staatssecretaris aangescherpt door een wijziging van de Beleidsregel boeteoplegging in het kader van arbeidstijdenregels.
Sinds begin september 2019 kan er bij overtredingen van de regels voor nachtarbeid direct een boete worden uitgeschreven. In Nederland werkt zo’n 15% van de beroepsbevolking regelmatig of soms in de nacht. Dit betreft 1,3 miljoen mensen.
Negatieve gezondheidseffecten
De Gezondheidsraad stelde in 2017 dat nachtwerk tot negatieve gezondheidseffecten kan leiden en adviseert dan ook om het werken tijdens de nacht zoveel mogelijk te beperken om de verstorende invloed op de biologische klok zoveel mogelijk te minimaliseren.
Wanneer er toch in de nacht moet worden gewerkt, dan adviseert de Gezondheidsraad om preventieve maatregelen te richten op het voorkomen of verminderen van het verstoren van de biologische klok.
Preventieve maatregelen
De Gezondheidsraad geeft aan dat er vanuit de wetenschap weinig bekend is over preventieve maatregelen en welke maatregelen effectief zijn. Het ministerie van Sociale Zaken ondersteunt daarom onderzoek op dit vlak om preventieve maatregelen in beeld te brengen en stimuleert de uitwisseling van goede praktijken binnen een Kennisplatform Nachtwerk waarin door diverse partijen goed wordt samengewerkt.
Kamerbrief psychosociale arbeidsbelasting
