Een hoofdzakelijkheidscriterium is een criterium waarmee wordt bepaald wie er onder de werkingssfeer van een bedrijfstakcao valt. Het gaat om een beschrijvend onderzoek, waarbij veel voorbeelden zijn opgenomen.
Bedrijfstakcao
Een cao geldt meestal voor een bepaalde bedrijfstak of voor één bedrijf. De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid kan, op verzoek van cao-partijen, besluiten om cao-bepalingen van een bedrijfstakcao algemeen verbindend te verklaren (avv). Alle werkgevers en werknemers in die bedrijfstak moeten zich dan aan de cao houden, ook als ze geen lid zijn van een werkgeversorganisatie of vakbond.
Dit betekent dat er gelijke regels zijn binnen een sector en dat werknemers beschermd worden tegen te lage lonen of slechte arbeidsvoorwaarden. Het cao- en avv-stelsel helpt zo eerlijk werk te garanderen. Werknemers weten wat hun rechten zijn, en werkgevers weten waar ze aan toe zijn.
Hoofdzakelijkheidscriterium
Het is belangrijk om te weten voor wie een cao precies geldt. In de werkingssfeer van een cao staat onder andere een omschrijving van de activiteiten waarvoor de cao geldt. Bij de omschrijving van de activiteiten kan in de cao nog een hoofdzakelijkheidscriterium staan. Hieruit blijkt wat de belangrijkste activiteit (hoofdzaak) is.
Het hoofdzakelijkheidscriterium kan worden gespecificeerd door een op de activiteiten gebaseerd percentage van de loonsom, omzet, aantal arbeidsuren of aantal werknemers/FTE’s. Doorgaans gaat het om het grootste deel, dus om 50% of meer, maar ook andere percentages of aantallen komen voor.
Onderzoek
Dit verkennende onderzoek laat zien in welke mate en op welke manier cao-partijen het hoofdzakelijkheidscriterium in bedrijfstakcao’s toepassen.
Voor het onderzoek zijn 173 bedrijfstakcao’s bekeken. De cao’s zijn van toepassing op bijna 5,8 miljoen werknemers.
Een samenvatting van de resultaten:
- De manier waarop het hoofdzakelijkheidscriterium staat beschreven is divers. Termen die vaak voorkomen zijn onder andere ‘uitsluitend of in hoofdzaak’, ‘in overwegende mate’, ‘grotendeels’, ‘het merendeel’ en ‘meer dan 50%’.
- In ruim een derde van de onderzochte cao’s staat geen hoofdzakelijkheidscriterium (64 van de 173 bedrijfstakcao’s).
- In bijna twee derde van de onderzochte cao’s komt wel een hoofdzakelijkheidscriterium voor (109 van de 173 bedrijfstakcao’s).
- In de helft van de cao’s met een hoofdzakelijkheidscriterium gaat het om één afspraak.
- In de andere helft van de cao’s met een hoofdzakelijkheidscriterium staan meerdere hoofdzakelijkheidscriteria.
- In een derde van de bedrijfstakcao’s met een hoofdzakelijkheidscriterium worden de activiteiten onder het hoofdzakelijkheidscriterium niet gespecificeerd (naar loonsom, omzet, arbeidsuren, werknemers).
- In twee derde van de bedrijfstakcao’s met een hoofdzakelijkheidscriterium worden de activiteiten onder het hoofdzakelijkheidscriterium wel gespecificeerd (naar loonsom, omzet, arbeidsuren, werknemers).
- Verder komt het hoofdzakelijkheidscriterium voor:
- Ter insluiting of uitsluiting van werkgevers en bedrijven;
- Ter afbakening van uitzend- of inhuurondernemingen; o Voor personeelsvennootschappen o Voor een deel van de activiteiten (deels);
- Voor ondersteunende diensten.
- Tijdens het onderzoek vielen naast afspraken over het hoofdzakelijkheidscriterium nog andere afspraken op die de werkingssfeer van bedrijfstakcao’s kunnen helpen verduidelijken of afbakenen. Het gaat dan om afspraken over:
- Wettelijke grondslag en/of vergunningplichtige activiteiten o Lidmaatschap (anders dan van betrokken werkgevers-/werknemersvereniging)
- Meerderheidsbelang
- Andere cao’s, zowel in het algemeen als specifiek
- Ondernemingen en instellingen, zowel in het algemeen als specifiek bij naam genoemd
- Werkingssfeeronderzoek, -overleg en -commissies
Hoofdzakelijkheidscriteria in bedrijfstakcao’s 2026
Infographic Hoofdzakelijkheidscriteria in bedrijfstakcao’s 2026
