Een collectieve arbeidsovereenkomst (cao) is een schriftelijke overeenkomst waarin afspraken over de arbeidsvoorwaarden zijn vastgelegd die betrekking hebben op (groepen) werknemers in een bedrijf of een bedrijfstak. Cao’s vormen de arbeidsvoorwaarden voor ruim 6 miljoen werknemers in Nederland.
Een cao wordt afgesloten door een of meer werkgevers, een of meer werkgeversorganisaties en een of meer werknemersorganisaties, meestal vakbonden.
Invloed op loonadministratie
In cao’s worden vaak afspraken gemaakt over loononderdelen, zoals vakantiebijslag en arbeidsvoorwaardenbedrag. Deze gegevens zijn belangrijk voor de loonadministratie en worden verzameld in de polisadministratie van het UWV. Op basis van deze gegevens wordt de hoogte van een ZW, WW-, WIA- of WAZO-uitkering berekend.
Cao-partijen moeten daarom op tijd overleggen met uitvoeringsorganisaties, softwareontwikkelaars en salarisprofessionals. Zo weten zij welke gegevens zij moeten verwerken in de salarisadministratie. Kleine fouten kunnen grote gevolgen hebben voor de uitkeringen van (ex-)werknemers. Nieuwe cao-afspraken moeten duidelijk en uitvoerbaar zijn.
Niet in strijd met wet
De afspraken in een cao zijn vaak gunstiger dan afspraken over arbeidsvoorwaarden in de wet. Het loon in een cao kan bijvoorbeeld hoger zijn dan het minimumloon. Of werknemers krijgen meer vakantiedagen dan het wettelijke minimum.
De afspraken in een cao mogen niet strijdig zijn met de wet, bijvoorbeeld met het Burgerlijk Wetboek (BW) en de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag. In de cao mag dus geen lager loon staan dan het wettelijk minimumuurloon of minder vakantiedagen dan de wettelijke vakantiedagen. Ook kan een wet, bijvoorbeeld het BW, bepalen dat bij cao van wettelijke regels mag worden afgeweken.
Twee soorten cao’s
Er zijn twee soorten cao’s:
- Bedrijfstak-cao
Dit is een collectieve afspraak die binnen een sector geldt. Een bedrijfstak-cao wordt afgesloten tussen een of meer werkgevers of werkgeversorganisaties en een of meer werknemersorganisaties. De cao geldt alleen voor de bedrijven en werknemers die zijn vertegenwoordigd door de partijen die de cao hebben afgesloten. - Ondernemings-cao
Deze collectieve afspraak geldt binnen een bedrijf. Een ondernemings-cao wordt afgesloten tussen een werkgever en een of meer werknemersorganisaties.
Algemeen verbindend verklaring (AVV)
Partijen met een bedrijfstak-cao kunnen de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) vragen of de cao voor de gehele bedrijfstak kan gelden. Die cao wordt dan algemeen verbindend verklaard.
Als werkgevers niet bij de cao-partijen horen, maar wel onder de bedrijfstak vallen, moeten zij zich aan de algemeen verbindend verklaarde cao-bepalingen houden en deze op de werknemers toepassen.
Bijna alle bedrijfstak-cao’s zijn AVV
Bijna alle bedrijfstak-cao’s zijn algemeen verbindend verklaard. Daardoor vallen veel werkgevers onder een cao. Een werkgever kan soms om vrijstelling (dispensatie) vragen van de algemeen verbindend verklaring.
Op caominzw.nl kun je zien of een cao algemeen verbindend is verklaard en per welke datum dat het geval is.
Eerst cao, dan individuele arbeidsovereenkomst
De afspraken in een cao gaan voor op de afspraken in een individuele arbeidsovereenkomst.
Heeft de werknemer een individuele arbeidsovereenkomst gesloten met de werkgever, dan mogen de bepalingen in het contract niet nadelig afwijken van de bepalingen uit de cao.
Vallen de afspraken voor de werknemer gunstiger uit? Dan is afwijken wel toegestaan.
Geen cao
Als er geen cao’s of eigen regelingen zijn, maakt de werkgever samen met de werknemer afspraken over de arbeidsvoorwaarden. Hierbij gelden de algemene regels van de arbeidswetgeving. Het is zinvol deze afspraken schriftelijk vast te leggen in een individuele arbeidsovereenkomst, maar dat is niet verplicht.
Cao aanmelden, wijzigen of opzeggen en verzoek tot AVV
Cao-partijen zijn verplicht de minister van SZW mee te delen wanneer zij een cao gesloten, gewijzigd, of hebben opgezegd. Zo blijft de minister op de hoogte van de loon- en arbeidsvoorwaardenontwikkeling in Nederland. Nadat deze melding is bevestigd, treedt de aangemelde of gewijzigde cao in werking. Dit wordt ook ‘kvo’ genoemd, kennisgeving van ontvangst).
Bij bedrijfstak-cao’s kan verzocht worden om algemeen verbindend verklaring van (een deel van) de cao.
Welke cao toepassen?
In een cao (werkingssfeer) is geregeld voor wie deze cao geldt. Dat kan gaan om één of meer werkgevers, om werkgevers in een bepaalde branche of in een bepaalde bedrijfstak.
Op de volgende manieren kan bepaald zijn of je een cao moet toepassen:
- Ondernemings-cao: als de werkgever partij is bij een cao, pas je die cao toe.
- Als in de branche een bedrijfstak-cao niet algemeen verbindend verklaard is. Is de werkgever lid van een werkgeversorganisatie die een cao heeft afgesloten, dan moet je de cao toepassen op alle medewerkers.
- Algemeen verbindend verklaarde cao. Als in de branche een bedrijfstak-cao algemeen verbindend verklaard (AVV) is. De cao geldt dan automatisch voor alle werkgevers in de bedrijfstak. Check op site van Ministerie van SZW of cao in de bedrijfstak of branche algemeen verbindend is verklaard.
- Cao in de arbeidsovereenkomst. Heeft de werkgever in de arbeidsovereenkomst met het personeel opgenomen dat een bepaalde cao van toepassing is? Check dan goed of dat ook voor opvolgende cao’s geldt. Zo niet, dan blijft de cao van toepassing die op het tijdstip van ondertekenen van de arbeidsovereenkomst gold.
Verplicht cao toepassen
De werkgever moet dus de cao toepassen als:
- hij hem zelf heeft afgesloten (ondernemings-cao);
- hij lid is van een werkgeversorganisatie die er een voor hem heeft afgesloten (bedrijfstak-cao);
- er in zijn branche een bedrijfstak-cao is die algemeen verbindend verklaard (AVV) is. De cao geldt dan automatisch voor alle werkgevers in de bedrijfstak. Hierop zijn soms uitzonderingen mogelijk. Uitzendkrachten vallen bijvoorbeeld meestal niet onder de cao van het bedrijf waar ze werken. Zij vallen onder een eigen uitzend-cao.
Het is aan cao-partijen om de vraag te beantwoorden onder welke cao de werkgever valt. Het ministerie van SZW onderdeel directie Cao is niet bevoegd om deze vraag te beantwoorden.
Als niet duidelijk is of de werkgever onder de werkingssfeer van een (avv’de) cao valt, kun je contact opnemen met partijen die de cao hebben afgesloten.
Werkingssfeeronderzoek
Je kunt ook een preventief werkingssfeeronderzoek laten uitvoeren. Dit is een onderzoek waarbij de werkzaamheden binnen de onderneming worden vergeleken met de werkzaamheden zoals die in de werkingssfeer van de cao (en het hoofdzakelijkheidscriterium) zijn omschreven.
Wat zegt de cao-expert?
Mr. Frank Troost, jurist en trainer arbeidsrelaties, werknemerspensioen, medezeggenschap en AVG, legt uit hoe het werkt:
“Het onderzoek naar de juiste cao begint altijd met de cruciale vraag: of de werkgever lid is van een werkgeversvereniging en contributie betaalt. Als dat zo is, is de betreffende cao in principe automatisch verplicht van toepassing. Toch wordt deze eerste controle in de praktijk regelmatig vergeten.”
Troost legt ook het verschil uit tussen de cao-gebondenheid via een lidmaatschap en via een algemeenverbindendverklaring (AVV):
“Een werkgever die lid is van een cao-partij moet de cao altijd toepassen, ook wanneer de cao is verlopen. Zodra er een nieuwe cao is afgesloten, geldt deze met terugwerkende kracht. Werkgevers die niet zijn aangesloten, maar via een AVV aan de cao gebonden zijn, hoeven wijzigingen in principe niet met terugwerkende kracht toe te passen. “
Daarnaast geeft Troost HR-medewerkers en salarisadviseurs het advies niet met cao-partijen te bellen maar juist de cao-tekst als uitgangspunt te nemen:
“Bel nooit met cao-partijen om uitleg. De tekst is leidend. De ruimte die daarin zit, vormt juist het professionele speelveld van de HR- en salarisadviseur.”
Lees het gehele interview of volg de online cursus Verplichte toepassing cao en pensioen
Cao’s per januari 2026
Er waren in Nederland per 1 januari 2026 661 aangemelde cao’s, waaronder 6,2 miljoen werknemers vallen. Het betreft 176 bedrijfstak-cao’s (26%) en 485 ondernemings-cao’s (74%). De meeste cao’s komen voor in de sector industrie en nutsbedrijven, maar de meeste cao-werknemers bevinden zich in de sector zorg.
In één overzicht:
Bronnen: Rijksoverheid.nl en caominszw.nl
