Er zijn steeds meer economische verschillen tussen huishoudens. Het belastingstelsel remt deze ontwikkeling niet af en zorgt soms zelfs voor de groeiende verschillen.
Verschillende vormen van inkomen en vermogen worden namelijk anders belast, belastingheffing is soms langdurig uit te stellen en er zijn veel ondoelmatige fiscale regelingen. Wijzigingen van het belastingstelsel kunnen helpen om verdere groei van economische verschillen en economische verstoringen te beperken en zo de welvaart bevorderen. Dit blijkt uit een publicatie van het Centraal Planbureau (CPB).
Welke mate van ongelijkheid wenselijk of acceptabel is, is een politiek vraagstuk. Dat geldt ook voor de mate waarin het belastingstelsel een herverdelende werking zou moeten hebben. De meeste mensen vinden dat herverdeling via de belastingen gewenst is.
Kansengelijkheid en welvaart onder druk
De verschillen tussen huishoudens stijgen op meerdere vlakken. Zo neemt het aandeel van het totale inkomen dat naar de top gaat 1 procent toe. Daarnaast groeien de vermogensverschillen tussen specifieke groepen. Het gaat bijvoorbeeld om verschillen tussen huiseigenaren en huurders, en tussen directeuren-grootaandeelhouders en andere werkenden.
Als deze trend doorzet, kan dit de kansengelijkheid onder druk zetten. Inkomen, vermogen en kansen worden dan steeds sterker bepaald door het gezin waarin iemand opgroeit. Dat remt het benutten van talent af en raakt de brede welvaart.
Belastingstelsel verschilt sterk tussen groepen
Op papier zijn de belastingen in Nederland progressief. In de praktijk betalen de hoogste inkomens echter relatief minder belasting dan de groep daaronder. Zij hebben namelijk mogelijkheden hun belastingdruk op inkomen en vermogen te verlagen, vooral door het onder te brengen in een bv. Hierdoor kan een deel van de box 2-belasting langdurig worden uitgesteld. Daarnaast kan vermogen in een bv door belastingregels soms meer opleveren dan wanneer het in box 3 zit.
In theorie kan de concentratie van vermogens aan de top worden afgeremd door middel van erf- en schenkbelasting, maar door ruime vrijstellingen gebeurt dit nu slechts beperkt.
Ook zorgen fiscale regelingen, zoals hypotheekrenteaftrek en pensioenvoordelen, binnen de middenklasse voor verschillen in belastingdruk. Daardoor kunnen bij een vergelijkbaar bruto inkomen toch grote verschillen in netto inkomen ontstaan.
Hervormingen voor evenwichtiger stelsel
Hervormingen van het belastingstelsel kunnen helpen verdere groei van economische verschillen te beperken en economische verstoringen terug te dringen. Dit kan bijvoorbeeld door het schrappen van ondoelmatige fiscale regelingen en gelijktijdig verlagen van tarieven, het verkleinen van belastingverschillen tussen verschillende inkomens- en vermogensvormen en het beperken van uitstelmogelijkheden van belastingheffing.
De hoogste bomen vangen minder wind: belastingdruk op inkomens en vermogen
