Minister Vijlbrief van SZW informeert over de handhavingskoers voor 2026 tot en met 2029 en gaat in op de beleidsontwikkelingen van arbeidswetten.
De verantwoordelijkheid voor het naleven van de regels in de sociale zekerheid en op het arbeidsdomein ligt in eerste instantie bij mensen, bedrijven en ondernemers zelf. Zij kunnen ondersteund en geholpen worden met instrumenten vanuit de overheid. Deze preventieve instrumenten zijn onder andere: duidelijke, eenvoudige regelgeving en heldere voorlichting.
Daar waar blijkt dat mensen per ongeluk fouten maken in de naleving van de sociale zekerheidsregelgeving introduceert SZW instrumenten die daarbij passen, zoals de mogelijkheid om af te zien van sanctioneren. Bij bewuste niet naleving (misbruik) in de sociale zekerheid volgt in principe een sanctie.
Instrumenten Arbeidsinspectie
Te veel betaalde bedragen worden terug- en ingevorderd (ook bij herziening). Als in het arbeidswettendomein sprake is van bewuste niet-naleving, of van evidente misstanden, kan de Arbeidsinspectie ook instrumenten inzetten. Dit zijn: een eis tot naleving, last onder dwangsom, bestuurlijke boetes of een tijdelijke stillegging.
Deze instrumenten zijn er om de doelen van handhaving te dienen. De Arbeidsinspectie houdt toezicht op naleving van wet- en regelgeving gericht op het bevorderen van eerlijk, gezond en veilig werk.
Gevolgen overtredingen verschillen
Het stelsel van boeteregels voor de Eerlijk, Gezond en Veilig Werk-wetten is wijd- en fijnvertakt. Zo zijn in de wet- en regelgeving gradaties in de ernst en verwijtbaarheid van overtredingen opgenomen. Dat is omdat de gevolgen van overtredingen voor bijvoorbeeld werknemers kunnen verschillen.
Een overtreding van de ene norm kan worden gesanctioneerd met een waarschuwing of boete. In situaties van ernstig gevaar of herhaaldelijke overtredingen kunnen inspecteurs werkzaamheden stilleggen. Daarom is het essentieel dat in de handhaving steeds het vaststellen van de feiten en omstandigheden van het specifieke geval centraal staat.
Verhoog boetes
Verschillende Kamerleden hebben aangedrongen op verhoging van de boetes zodat deze beter in verhouding staan tot het financiële voordeel dat werkgevers kunnen behalen bij overtreding.
Het kabinet vindt het belangrijk dat de reële waarde van boetes in de loop van de tijd hetzelfde blijft, omdat boetes dan zowel hun preventieve werking (overtredingen ontmoedigen) als hun reactieve werking (gedrag bestraffen en herhaling voorkomen) behouden.
Indexering
De afgelopen jaren is de reële waarde echter gedaald vanwege het achterwege blijven van indexering. Het kabinet heeft daarom in juli 2025 aangegeven om de boetes van de Eerlijk Werk arbeidswetten te verhogen door bij het nieuwe normbedrag rekening te houden met een fictieve indexatie over de afgelopen jaren. Ook zal indexatie daarna jaarlijks plaatsvinden.
Dit besluit is genomen om misstanden bij met name arbeidsmigranten tegen te gaan en eerlijke arbeidsvoorwaarden te bevorderen. In de eerste helft van 2026 wordt de Tweede Kamer nader geïnformeerd over de indexatie.
Het kabinet heeft afgelopen februari het voornemen aangekondigd om ook de boetes voor de voor Gezond & Veilig Werk (Arbowet en Arbeidstijdenwet) eenmalig te verhogen en daarna jaarlijks te indexeren.
Toelatingsstelsel voor uitleenmarkt
De Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (Wtta) treedt per 1 januari 2027 in werking. Met deze wet komt er een toelatingsstelsel voor de uitleenmarkt.
Doel van de wet is het beschermen van werknemers, in het bijzonder arbeidsmigranten, en het creëren van een gelijk speelveld voor bedrijven. De Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt (NAU), een nieuw onderdeel van het ministerie van SZW, is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wtta.
Vanaf 1 januari 2028, het moment waarop de handhaving door de Arbeidsinspectie start, mogen uitleners alleen nog actief zijn met een toelating van de NAU en mogen inleners alleen nog zakendoen met toegelaten uitleners. De NAU wordt gefaseerd operationeel vanaf 1 juli 2026.
Complexe regelgeving
Een trend is de toenemende complexiteit van regelgeving. De complexiteit van wet- en regelgeving is een structurele risicofactor die de kans op fouten door mensen, bedrijven en de uitvoering vergroot. Daarom heeft vereenvoudiging van wet- en regelgeving ook prioriteit.
De wens om te vereenvoudigen, benoemen de uitvoerders in de standen van de uitvoering en knelpuntenbrieven. Hierbij is het wel belangrijk dat complexiteit kan worden veroorzaakt door een politieke wens voor monitoring van uitvoering. Ook kan complexiteit komen door het (verder) gericht maken van het stelsel van sociale zekerheid, zoals ook omschreven in het IBO Vereenvoudiging.
Kamerbrief Meerjarige handhavingskoers 2026-2029
