AI-geletterdheid is een verplichting uit de AI-verordening. Iedereen die binnen of namens een organisatie met AI-systemen werkt, moet vaardigheden, kennis en begrip hebben over de technische werking van AI-systemen, maar ook over de sociale, ethische en praktische aspecten hiervan. De inzet van AI-systemen kan namelijk grote risico’s en impact hebben voor klanten, eindgebruikers en andere mensen, bijvoorbeeld als een organisatie met behulp van AI een beslissing over hen maakt.
AI-geletterd
Sinds 2 februari 2025 is een aantal AI-systemen al verboden en moeten organisaties die AI-systemen ontwikkelen of gebruiken, zorgen dat hun werknemers AI-geletterd zijn.
Welke kennis en vaardigheden medewerkers nodig hebben, kan verschillen per situatie. Het is onder meer afhankelijk van de context waarin het systeem wordt ingezet en wat de risico’s zijn.
Systemen met hoog risico
Systemen met een hoog risico zijn bijvoorbeeld systemen die worden gebruikt in of voor werkgelegenheid, personeelsbeheer en toegang tot zelfstandige arbeid, onder meer vanwege de aanzienlijke risico’s voor toekomstige carrièrekansen en het levensonderhoud van mensen. Bijvoorbeeld een AI-systeem dat automatisch cv’s selecteert voor de volgende ronde in een wervingsprocedure.
Niet in de wet
Organisaties die AI-systemen ontwikkelen of gebruiken, zijn verplicht om maatregelen te nemen om AI-geletterdheid bij hun medewerkers te bevorderen.
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) adviseert organisaties om van AI-geletterdheid een prioriteit te maken en dit strategisch aan te pakken, bijvoorbeeld met behulp van een meerjarig actieplan voor het opbouwen van een volwassen niveau van AI-geletterdheid. Het document Aan de slag met AI-geletterdheid van de AP helpt hierbij.
Er is geen one size fits all-set aan maatregelen die zorgt voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid.
AI-geletterdheid gaat niet alleen over de technische werking van AI-systemen, maar ook over de sociale, ethische en praktische aspecten. Het is bijvoorbeeld van belang dat personeel begrijpt hoe het de output van een AI-systeem moet interpreteren. En hoe een beslissing, genomen met behulp van een AI-systeem, van invloed is op de mensen over wie met het AI-systeem wordt beslist. Welke maatregelen organisaties precies moeten nemen om AI-geletterdheid bij hun personeel te bevorderen, is niet wettelijk vastgelegd.
Vier stappen
Organisaties kunnen in vier stappen de AI-geletterdheid binnen de organisatie toetsen en naar een
hoger niveau tillen.
Stap 1: maak inventarisatie van alle AI-systemen binnen organisatie
Documenteer betrokken personen en rollen binnen de organisatie en verzamel de benodigde informatie.
Stap 2: doel bepalen
Bepaal doelen en prioriteiten voor AI-geletterdheid op basis van het risiconiveau.
Medewerkers die werken met de AI-systemen moeten genoeg kennis hebben over de risico’s en uitkomsten. Bekijk daarom per betrokken medewerker welke kennis en tools nodig zijn om een toereikend niveau van AI-geletterdheid te bereiken en het AI-systeem verantwoord te gebruiken.
Voorbeeld
Het HR-personeel van een universiteit heeft kennis nodig over AI-systemen, omdat de universiteit gebruikmaakt van een profilerend (online) assessment voor de toelating van nieuwe studenten tot een prestigieuze opleiding. Dit kan grote gevolgen hebben voor mensen die zich aanmelden. Het HR-personeel moet dus genoeg weten over de mogelijke risico’s en hoe het zo’n AI-systeem op de
juiste manier kan gebruiken.
Stap 3: uitvoeren
Na het stellen van doelen, volgt het bepalen van strategieën en acties. Denk aan het creëren van bewustzijn door middel van trainingen die ethische, technische en juridische aspecten van AI-systemen onder de loep nemen. Een andere mogelijkheid is het aanbieden van specialisatietrainingen voor medewerkers die actief werken met, inkopen doen van of beslissingen maken over AI-systemen.
Stap 4: evalueren
Analyseer regelmatig of de doelstellingen worden gehaald. Bijvoorbeeld met periodieke rapportages, interne of externe audits, of nulmetingen. Met de resultaten kunnen organisaties nieuwe doelen en maatregelen bepalen om AI-geletterdheid op niveau te brengen en houden.
AI-geletterdheid is geen einddoel, maar een constant proces.
Samen werken aan AI-geletterdheid
De Autoriteit Persoonsgegevens vraagt organisaties hun aanpak voor AI-geletterdheid met de autoriteit te delen. De autoriteit verzamelt en deelt deze praktijkvoorbeelden om kennis en bewustzijn van AI-geletterdheid uit te breiden. Je kunt tot uiterlijk 14 mei 2025 reageren. Lees meer: Oproep tot input: samen werken aan AI-geletterdheid.
Meer informatie over AI-geletterdheid op de site van de Autoriteit Persoonsgegevens
