De verkenning van de vereenvoudigingsmogelijkheden in het verlofstelsel zit qua planning dicht op de periodieke evaluatie, die gepland is voor 2024. De verkenning vormt daarmee (op onderdelen) een goed startpunt voor de periodieke evaluatie. De focus van de periodieke evaluatie ligt op het onderzoeken van de doeltreffendheid en doelmatigheid van het thema arbeid en zorg en omvat naast het verlofstelsel ook de Wet flexibel werken.
Vereenvoudigingsmogelijkheden
Minister Van Gennip van SZW heeft in juli 2023 in een Kamerbrief de Tweede Kamer geïnformeerd over de inventarisatie van mogelijkheden om het verlofstelsel eenvoudiger te maken. Volgens deze brief wordt de Tweede Kamer na de zomer geïnformeerd over de vereenvoudigingsmogelijkheden die zien op het stelsel als zodanig of die financiële gevolgen hebben.
Van Gennip denkt onder meer aan een clustering van de verschillende verlofregelingen, waarbij de voorwaarden binnen die clusters zoveel mogelijk gelijk zijn. Mogelijke clusters zijn een cluster rond de geboorte van en zorg voor kinderen, een cluster rond het verlenen van (mantel)zorg aan zieke of hulpbehoevende naasten en een cluster rond persoonlijk verlof.
Doel Wet Arbeid en Zorg
Het doel van de Wet Arbeid en Zorg (Wazo) is betere mogelijkheden creëren voor de combinatie van arbeid en zorg. In de Wazo zijn verlofregelingen rondom de geboorte van en zorg voor kinderen, de zorg voor naasten en calamiteitenverlof opgenomen. Recent is het verlofstelsel uitgebreid met het (aanvullende) geboorteverlof en het betaalde ouderschapsverlof.
De Wet invoering extra geboorteverlof (WIEG) is op 1 januari 2019 in werking getreden. Sindsdien hebben partners in loondienst na de geboorte van hun kind recht op eenmaal het aantal werkuren per week aan geboorteverlof, met loondoorbetaling door de werkgever.
Per 1 juli 2020 is het geboorteverlof uitgebreid en hebben partners in loondienst in aanvulling daarop recht op vijf keer het aantal werkuren per week aan aanvullend geboorteverlof.
Met de inwerkingtreding van de Wet betaald ouderschapsverlof sinds 2 augustus 2022 komen werknemers ook in aanmerking voor een uitkering wegens ouderschapsverlof.
Bundeling verlofvormen
De WAZO bundelt een aantal wettelijke verlofvormen, zoals het zwangerschaps- en bevallingsverlof, (aanvullend) geboorteverlof, adoptie- en pleegzorgverlof, ouderschapsverlof en kort- en langdurend zorgverlof. Vaak bestaat er recht op (gedeeltelijke) loondoorbetaling of op een uitkering: zwangerschaps- en bevallingsuitkering, adoptie- en pleegzorguitkering, geboorteverlofuitkering en ouderschapsverlofuitkering. Deze uitkeringen op grond van de WAZO voert UWV uit.
Zwangerschaps- en bevallingsuitkering
In aanmerking voor een zwangerschaps- en bevallingsuitkering komen:
- vrouwelijke werknemers;
- andere vrouwelijke verzekerden voor de ZW (onder andere thuiswerksters en vrouwen die een ZW-, WW- of loongerelateerde WGA-uitkering ontvangen);
- vrouwelijke vrijwillig verzekerden voor de ZW;
- vrouwen van wie de vermoedelijke bevallingsdatum binnen 10 weken na het einde van de verplichte ZW-verzekering ligt, evenals vrouwen die later zijn uitgerekend, maar die toch binnen 10 weken na het einde van de verplichte verzekering bevallen.
Adoptie- en pleegzorgverlof
In aanmerking voor adoptie- en pleegzorgverlof komt de werknemer die een kind heeft geadopteerd dan wel als pleegkind in het gezin heeft opgenomen. Er is een afzonderlijke uitkeringsregeling voor zwangere zelfstandigen, de regeling Zelfstandig en Zwanger (ZEZ).
Vrouwelijke zelfstandigen, directeuren-grootaandeelhouders, meewerkende echtgenoten en beroepsbeoefenaars op arbeidsovereenkomst (hulpen in de huishouding voor minder dan vier dagen per week) hebben gedurende ten minste 16 weken recht op een uitkering.
Hoe hoog is de WAZO-uitkering?
De zwangerschaps- en bevallingsuitkering en de adoptie- en pleegzorguitkering bedraagt 100% van het laatstverdiende loon, tot een maximum van 100% van het maximumdagloon. Dit is per 1 juli 2023 gelijk aan € 5.754,40 bruto per maand inclusief vakantietoeslag.
De hoogte van de uitkering voor zelfstandigen is maximaal het wettelijk minimumloon (per 1 juli 2023 € 1.995 bruto per maand exclusief vakantietoeslag).
Aanvullend geboorteverlof partners
Het aanvullend geboorteverlof duurt maximaal 5 weken. Het verlof moet binnen 6 maanden na de geboorte worden opgenomen. Ook deze regeling voert UWV uit.
Betaald ouderschapsverlof
Het betaald ouderschapsverlof duurt maximaal 9 weken. De uitkering wordt alleen verstrekt indien het verlof in het eerste levensjaar van het kind wordt opgenomen. Bij adoptie of pleegzorg kan het verlof worden opgenomen gedurende het eerste jaar na opname van het kind in het gezin.
Rechthebbend is de werknemer die als ouder in familierechtelijke betrekking staat tot het kind.
De uitkering bedraagt 70% van het dagloon, met als maximum 70% van het maximum dagloon.
XV Sociale Zaken en Werkgelegenheid Rijksbegroting 2024
