In Nederland vinden we bestaanszekerheid een belangrijk recht. Daarom ondersteunt het socialezekerheidsstelsel mensen wanneer ze door moeilijke tijden gaan. De basis voor dit stelsel is solidariteit en het is belangrijk dat het draagvlak blijft bestaan. Handhaving draagt hieraan bij door te zorgen voor rechtmatig gebruik van sociale zekerheidsgelden. Deze handhaving moet geen onevenredig harde gevolgen hebben en er moet passend worden gereageerd op overtredingen.
Om meer evenwicht in het handhavingsstelsel te brengen, is een inhoudelijke herijking van het handhavingsbeleid nodig. Vertrouwen in de mens is hierbij het uitgangspunt. In 2020 startte het traject ‘herijking handhavingsinstrumentarium’. De ministers gaan in op de voortgang van dit project.
Fouten voorkomen
Het nieuwe handhavingsbeleid gaat uit van het voorkomen van fouten én van het passend reageren op overtredingen. Dit komt onder andere tot uiting in het toelichtingsgesprek dat in dit voorstel wordt geïntroduceerd. Na het vaststellen van een overtreding, wordt in dit gesprek geprobeerd om zicht te krijgen op de omstandigheden van de betrokken burger.
Het intensievere contact tussen de uitkeringsinstanties en de uitkeringsontvangers biedt ook de kans om te leren hoe vergissingen tot stand komen. Dit biedt aanknopingspunten om soortgelijke vergissingen in de toekomst te voorkomen.
Ontwerpwetsvoorstel
Het wetsvoorstel houdt in dat er een overkoepelend stelsel komt voor handhaving in de sociale zekerheid.
In februari van dit jaar is een tussentijdse versie van het ontwerpwetsvoorstel in pre-internetconsultatie gegaan. Het ontwerp is nog bijgesteld ten opzichte van de versie die in internetconsultatie is gegaan. Het ontwerpwetvoorstel zal nog een tweede keer in consultatie gebracht worden.
Zie het wetsvoorstel Handhaving sociale zekerheid op internetconsultatie.nl. Je kunt tot en met 5 september 2023 reageren op dit wetsvoorstel.
Sanctiebeleid
Als iemand de inlichtingenplicht overtreedt, kan een sanctie worden opgelegd. Het voorstel geeft uitkeringsinstanties de beschikking over een breder palet aan mogelijkheden om op een overtreding te reageren: de waarschuwing, de (voorwaardelijke) boete en de mogelijkheid om in sommige gevallen af te zien van een sanctie. In een beperkt aantal gevallen is het ook mogelijk om te handhaven via het strafrecht. Om te bepalen welke sanctie passend is biedt de uitkeringsinstantie een toelichtingsgesprek aan.
Maatregelenbeleid
Naast de inlichtingenplicht kleven er aan veel uitkeringen ook meewerkverplichtingen. Bij het niet nakomen van deze meewerkverplichtingen legt de uitkeringsinstantie geen boete op, maar een maatregel. Het karakter van een maatregel is reparatoir, met als doel het gedrag van de uitkeringsgerechtigde positief te beïnvloeden.
Sollicitatieverplichting
Een voorbeeld van een meewerkverplichting is de sollicitatieverplichting. Op het moment dat een persoon onvoldoende solliciteert, wordt daarvoor een maatregel opgelegd. Dit houdt in dat iemand gedurende een beperkte tijd minder uitkering ontvangt. Het doel van het opleggen van de maatregel is die persoon ertoe te bewegen in de toekomst voldoende te solliciteren, om
daarmee te kans te vergroten dat iemand weer aan het werk gaat.
Invorderingsbeleid
Een handhavingsbesluit kan ook als hardvochtig worden ervaren door hoe het wordt uitgevoerd. Daarom wordt het invorderingsbeleid in de sociale zekerheid in twee stappen gemoderniseerd, zodat daarin meer rekening kan worden gehouden met de individuele situatie van de betrokkene. Eerst wordt de Regeling tenuitvoerlegging bestuurlijke boeten, die van toepassing is op UWV en
de SVB, aangepast. De beoogde inwerkingtredingsdatum van deze wijziging is 1 januari 2024. Daarna wordt een wettelijke grondslag geregeld om nadere regels vast te stellen voor het invorderingsbeleid van gemeenten.
Vakmanschap
Daarnaast wordt ingezet op het vakmanschap van uitvoeringsprofessionals. De herijking zal een omslag in het denken en doen van de uitvoeringsprofessional vergen. Het realiseren van deze omslag is in de eerste plaats een taak van de uitvoeringsinstanties zelf. Omdat het belang hiervan groot is, wordt samen met UWV, de SVB en gemeenten bekeken hoe we de uitvoeringsprofessional hierin kunnen ondersteunen en faciliteren.
Evenwichtig handhavingsbeleid
Doel is om een evenwichtig handhavingsbeleid te creëren. Dat nieuwe beleid wordt op meerdere manieren vormgegeven: met het wetsvoorstel Handhaving sociale zekerheid, met een ruimere afwijkingsmogelijkheid bij dringende redenen, met de modernisering van het invorderingsbeleid, met de inzet op preventie en met het traject rondom vakmanschap.
Het nieuwe handhavingsbeleid zal een grote impact hebben op burgers én uitvoeringsprofessionals.
Het ontwerpwetsvoorstel is nu gereed om in internetconsultatie te gaan en wordt uitgezet voor de benodigde uitvoeringstoetsen en adviezen.
De komende maanden zullen ook het Boetebesluit en Maatregelenbesluit worden uitgewerkt.
Kamerbrief over tweede voortgangsbrief herijking handhavingsinstrumentarium
