De staatssecretaris vindt het belangrijk om te benadrukken dat dit traject een rechte rug van zowel kabinet als van de Tweede Kamer vraagt. Het aanpassen of afschaffen van fiscale regelingen kan leiden tot pijn voor een specifieke subgroep in de samenleving die gebruik maakt van een regeling.
Doel: eenvoudiger belastingstelsel
Hoewel het altijd goed is oog te houden voor te grote effecten bij abrupte wijzigingen, mag dit ons niet weerhouden van het doel om een eenvoudiger belastingstelsel te bereiken. Het kabinet wil gaan voor een eenvoudiger belastingstelsel met fiscale regelingen die bijdragen aan het maatschappelijk belang.
Van Rij gaat daarom aan de slag om te onderzoeken waar de grootste winst in vereenvoudiging zit en om de discussie te structureren. Voor de zomer van 2023 komt hij met de resultaten van dit onderzoek.
Onderzoek fiscale regelingen
In 2021 bedragen de kosten van fiscale regelingen 129 miljard euro, ofwel 40% van de totale belasting- en premieopbrengsten. Meer dan de helft van de budgettaire derving wordt verklaard door de algemene
heffingskorting, arbeidskorting en de fiscale behandeling van het pensioen. Deze drie regelingen maken de budgettaire impact van fiscale regelingen in Nederland ook uitzonderlijk hoog in internationaal vergelijkend perspectief.
Budgettair belang
Het budgettair belang van sommige regelingen is fors toegenomen. Dat geldt bijvoorbeeld voor de arbeidskorting, de mkb-winstvrijstelling, het verlaagde tarief in de overdrachtsbelasting, de innovatiebox en de stimulering van zuinig en elektrisch rijden. De stijging van het totaal wordt gedempt doordat omvangrijke fiscale regelingen als de hypotheekrenteaftrek en de algemene heffingskorting (als percentage bbp) in omvang af zijn genomen.
Fiscale rommelzolder
Als wordt gekeken naar de ontwikkeling van het aantal regelingen, kan worden geconcludeerd dat het opruimen van de ‘fiscale rommelzolder’ zoals uitgesproken door de vorige staatssecretarissen Vijlbrief en Wiebes vooralsnog niet is gebeurd. Sinds 2003 zijn er immers ongeveer evenveel fiscale regelingen
bijgekomen als afgeschaft.
Grootschalige hervormingspakketten
Over de gehele periode 2001-2021 zien we weliswaar per saldo een afname in het aantal regelingen, maar dat komt volledig door grootschalige hervormingspakketten in 2001 (herziening inkomstenbelasting) en 2003 (Strategisch Akkoord). Nederland lijkt qua aantal regelingen niet veel af te
wijken van EU- en OESO-gemiddelde.
Monitoring en toezicht
Mede naar aanleiding van adviezen van de Algemene Rekenkamer en de Studiegroep Begrotingsruimte zijn er verschillende stappen gezet om de monitoring en toezicht op fiscale regelingen te versterken.
Negatieve evaluatie-uitkomsten
Uit het onderzoek dat negatieve evaluatie-uitkomsten in de afgelopen jaren zelden hebben geleid tot versobering of afschaffen van de betreffende regelingen. Slechts 10 procent van de fiscale regelingen kent een overtuigend positieve evaluatie. De doelmatigheid en doeltreffendheid van het gros van de fiscale regelingen kan niet goed worden vastgesteld, onder meer door een gebrek aan empirisch bewijs.
Bestaansrecht negatief geëvalueerde regelingen
Dit onderstreept het belang van de ambitie van dit kabinet om – conform de begrotingsregels – kritischer te kijken naar het bestaansrecht van negatief geëvalueerde regelingen. De bredere hervormingen in 2001 en 2003 hebben laten zien dat een dergelijke grote schoonmaak mogelijk is, mits de politieke wil aanwezig is bij kabinet en parlement.
Aanpak fiscale regelingen
Om tot een gerichte aanpak te komen zal Van Rij fiscale regelingen tegen het licht houden aan de hand van de volgende criteria:
- een beleidsdoel dat niet meer actueel is / waarbij geen onderbouwing voor overheidsingrijpen (meer) bestaat;
- negatieve evaluatie-uitkomsten doeltreffendheid en/of doelmatigheid;
- als de regeling complex in de uitvoering en/of handhaving is voor de Belastingdienst;
- als sprake is van slechte uitlegbaarheid, veel foutief gebruik of bovenmatige belasting van het doenvermogen van belastingplichtigen.
Tijdpad
Het is de bedoeling om deze kabinetsperiode nog vervolgstappen te zetten met de aanpak van fiscale regelingen, het kabinet komt voor de zomer van 2023 met voorstellen. Deze voorstellen zijn in aanvulling op de in het wetsvoorstel Belastingplan 2023 op genomen vereenvoudigingen.
Vijf regelingen afschaffen
In het Belastingplan 2023 wordt voorgesteld om de volgende vijf regelingen af te schaffen: de inkomensafhankelijke combinatiekorting (IACK), de middelingsregeling, de fiscale oudedagsreserve (FOR) en de gebruikelijk-loonregeling voor start-ups.
- Najaar 2022:
– Brede dialoog toekomst fiscale regelingen
– Gericht (vervolg)onderzoek - Zomer 2023: Brief aanpak vereenvoudiging
- Zomer 2024: Vereenvoudigingsvoorstellen fiscale regelingen volgend kabinet
Kamerbrief over onderzoek en plan van aanpak fiscale regelingen
