In plaats van de eenzijdige aanstelling is er nu de arbeidsovereenkomst, net als bij werknemers in het bedrijfsleven. De ambtelijke status is niet veranderd. Dit regelt de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra). De Ambtenarenwet 1929 is vervangen door de Ambtenarenwet 2017.
De Wnra geldt voor de meeste ambtenaren. Er zijn echter ook nieuwe groepen bij. Het gaat daarbij om werknemers van (semi)overheidswerkgevers die al een arbeidsovereenkomst hebben. Dit zijn bijvoorbeeld werknemers van: De Nederlandsche Bank, Sociale Verzekeringsbank en UWV.
Een aantal groepen zijn uitgezonderd van de Wnra. Zij vallen niet onder het private arbeidsrecht, maar houden hun publiekrechtelijke rechtspositie. Dit zijn onder meer:
- Politieke ambtsdragers, zoals ministers, staatssecretarissen, commissarissen van de koning, gedeputeerden, burgemeesters en wethouders.
- Medewerkers van de rechterlijke macht: rechters, officieren van justitie en procureurs-generaal.
- Alle defensieambtenaren: zowel militair als burgerpersoneel.
- Alle politieambtenaren.
Voor werknemers in het bijzonder onderwijs heeft de Wnra geen gevolgen. Voor het openbaar onderwijs is de ambtelijke aanstelling die werknemers voorheen hadden, nu een private arbeidsovereenkomst.
Voor werknemers in dienst van een veiligheidsregio, ambulancepersoneel uitgezonderd, blijft de Ambtenarenwet 1929 tijdelijk van toepassing en treedt de Ambtenarenwet 2017 op een later moment in werking. Op het ambulancepersoneel in dienst van een veiligheidsregio is sinds 1 januari 2020 de Ambtenarenwet 2017 van toepassing.
Code soort inkomstenverhouding/inkomenscode
- Ambtenaren als bedoeld in de Ambtenarenwet 1929 zijn ook ambtenaar als bedoeld in de Ambtenarenwet 2017 als zij sinds 2020 werken op basis van een arbeidsovereenkomst. Op hen blijft vanaf 2020 code 11 (Loon of salaris ambtenaren in de zin van de Ambtenarenwet) van toepassing. Dit geldt ook voor personeel in dienst van een veiligheidsregio en ambulancepersoneel in dienst van een veiligheidsregio.
- Voor werknemers in dienst van organisaties die sinds 1 januari 2020 overheidswerkgever in de zin van de Ambtenarenwet 2017 zijn, geldt dat sinds 1 januari 2020 ook code 11 op hen van toepassing is omdat zij nu ambtenaar zijn.
- Voor werknemers die in dienst zijn bij openbare instellingen binnen de onderwijssectoren en bij publiekrechtelijke zelfstandige bestuursorganen die tot de onderwijssectoren worden gerekend, geldt dat zij sinds 1 januari 2020 wel werken op basis van een arbeidsovereenkomst, maar geen ambtenaar meer zijn. Zij vallen sinds die datum onder code 15 (Loon of salaris niet onder te brengen onder 11, 13 of 17).
- Voor ambtenaren als bedoeld in de Ambtenarenwet 1929 die zijn uitgezonderd van de Ambtenarenwet 2017 blijft de rechtspositie een eenzijdig publiekrechtelijk karakter houden. Zij vallen sinds 1 januari 2020 onder code 15.
Code aard arbeidsverhouding
Als gevolg van de inwerkingtreding van de Wnra, zijn sinds 1 januari 2020 de meeste ambtenaren werkzaam op basis van een privaatrechtelijke arbeidsovereenkomst. Voor deze werknemers geldt dat sinds 1 januari 2020 code aard arbeidsverhouding 1 moet worden gehanteerd. De rechtsbetrekking tussen de werkgever en de werknemer loopt op grond van de Wnra formeel door. Geen sprake is van een nieuwe dienstbetrekking en dus ook niet van een nieuwe inkomstenverhouding.
De Wnra kan leiden tot een gewijzigde situatie op het gebied van sociale zekerheid en belastingen bij grensoverschrijdend werken.
Sociale zekerheid
Als een werknemer na 1 januari 2020 als ambtenaar aangemerkt wordt op grond van de Ambtenarenwet 2017 is voor de Europese socialezekerheidsverordeningen 883/2004 en 1408/71 sprake van een ambtenaar.
Als een werknemer na 1 januari 2020 niet meer aangemerkt wordt als een ambtenaar, dan zijn de gebruikelijke regels voor werknemers van toepassing, zoals die zijn opgenomen in de genoemde verordeningen. Dat kan ertoe leiden dat de betrokkene sinds 1 januari 2020 in een ander land sociaal verzekerd is dan waar de werknemer voor 1 januari 2020 verzekerd was. Ook als een ander socialezekerheidsverdrag van toepassing is kan een wijziging ontstaan per 1 januari 2020.
Belastingheffing
Ook het van toepassing zijnde artikel in een belastingverdrag kan wijzigen. Als een werknemer sinds 1 januari 2020 in dienst is bij een Nederlands publiekrechtelijk lichaam, is het zogenoemde overheidsartikel van toepassing. Is hij dat niet, dan is het artikel voor niet-zelfstandige arbeid van toepassing. Dit kan betekenen dat de belastingheffing op een andere wijze tussen landen wordt verdeeld.
