De sociale zekerheid is erg complex geworden voor veel mensen die er van afhankelijk zijn. Door vereenvoudiging wil het kabinet bereiken dat de regelingen voor mensen, werkgevers en dienstverleners begrijpelijker, voorspelbaarder en toegankelijker worden.
Het is aan een volgend kabinet om verder richting te geven aan een begrijpelijker en eenvoudiger stelsel voor sociale zekerheid en inkomensondersteuning.
Een overzicht van een aantal onderwerpen waarop SZW (samen-)werkt aan vereenvoudiging voor mensen en de uitvoering.
Vereenvoudiging WW
Met name rondom de systematiek van de WW geldt dat veel knelpunten met elkaar samenhangen en dat er geen quick fixes zijn. Op dit moment (Q2 2024) wordt die samenhang in kaart gebracht om daarna te kunnen werken aan mogelijke alternatieven. Het oplossen van de knelpunten rondom de systematiek WW is (mede) afhankelijk van een wetswijziging. Dit betekent dat deze waarschijnlijk pas op middellange termijn (minimaal 2 jaar) opgelost kunnen worden.
Sollicitatieplicht in WW
Na de zomer start daarnaast een meerjarig experiment naar de sollicitatieplicht in de WW, als invulling van de inspanningsplicht, waarbij we in drie verschillende groepen onderzoeken wat het beste werkt om mensen weer aan het werk te helpen, waaronder één groep met vrijstelling van de plicht.
Doelgroepverklaring LKV ouderen afgeschaft
De doelgroepverklaring die nodig is voor het loonkostenvoordeel (LKV) oudere werknemer moet in sommige gevallen worden aangevraagd bij UWV, in andere gevallen bij de gemeente. Dit aanvraagproces bij verschillende organisaties vinden werknemers en werkgevers soms onduidelijk. Werknemers, werkgevers en uitvoerders hebben daardoor extra administratieve lasten.
Het kabinet heeft in de voorjaarsnota 2023 besloten het loonkostenvoordeel (LKV) ouderen af te schaffen per 2026. Een wetsvoorstel dat dit regelt is op 16 april 2024 aangenomen door de Eerste Kamer. Het LKV oudere werknemer wordt afgeschaft per 1 januari 2026, waarmee dit knelpunt wordt opgelost.
Vereenvoudiging Toeslagenwet
In de kabinetsreactie op het IBO Vereenvoudiging (2023) is de toezegging gedaan dat een verkenning wordt uitgevoerd naar wenselijke aanpassingen in de Toeslagenwet. Deze verkenning is gaande, samen met UWV. In de tweede helft van 2024 wordt de Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van de verkenning naar oplossingsrichtingen.
Complexiteit WIA
Voor de aanpak op de korte termijn is met sociale partners een prioritering besproken: voor de korte termijn gaat de aandacht in eerste instantie uit naar de onderwerpen daglonen (loonloze tijdvakken), het CBBS en verrekenen.
Voor wat betreft het vraagstuk rond de dagloonsystematiek geldt dat gewerkt wordt aan een wijziging van het dagloonbesluit. Voor het CBBS geldt dat wordt ingezet op verbetering van de communicatie.
Het omvormen van het systeem (van een theoretische beoordeling naar een andere manier van beoordelen) is een fundamentele wijziging die valt onder scope van de OCTAS.
OCTAS stelt ten aanzien hiervan in haar eindrapport (als onderdeel van variant 1) dat het nodig is om arbeidsdeskundigen iets meer ruimte te geven om geschikte functies te zoeken die beter aansluiten bij de situatie van de arbeidsbeperkte om het verlies aan verdiencapaciteit te berekenen. Wat hiermee precies wordt bedoeld is nog niet uitgewerkt door OCTAS, dus dit loopt mee in de ambtelijke uitwerking van de OCTAS-varianten.
De sociale partners hebben nog andere, meer fundamentele hardheden geïdentificeerd. Deze vallen onder de scope van de commissie, zoals het verlagen van de WIA-drempel (nu 35%). In één van de varianten (variant 1, huidig stelsel beter) die OCTAS presenteert, stelt zij voor de drempel te verlagen naar 25%.
Op dit moment worden de verschillende maatregelen uit OCTAS ambtelijk nader uitgewerkt. Voor die uitwerking is de tijd genomen tot het najaar 2024. Het doorvoeren van (eventuele) fundamentele wijzigingen n.a.v. OCTAS betekent dat er (mogelijk) wetswijziging nodig is en daar staat (inclusief besluitvorming die eerst nog nodig is) minstens twee jaar voor.
Werken naast arbeidsongeschiktheidsverzekering
Verrekenen was één van de prioritaire onderwerpen in de aanpak van WIA-hardheden voor de korte termijn. Binnen UWV is een pilot afgerond op meerdere kantoren waarin actiever wordt gereageerd op signalen vanuit de polisadministratie dat het inkomen afwijkt van de afgesproken verrekencyclus; de eerste ervaringen zijn positief. In Q3 2024 wordt deze werkwijze uitgerold bij de andere kantoren van UWV.
UWV werkt daarnaast aan een verbeterde dienstverlening aan cliënten die als zelfstandige werken naast hun uitkering. Mensen die als zelfstandige werken krijgen een startgesprek en worden geattendeerd om wijzigingen in hun inkomstenverwachting aan UWV door te geven.
Vereenvoudiging premiedifferentiatie en eigenrisicodragen
Met de inwerkingtreding van de WIA is in de WGA een periode van 10 jaar premiedifferentiatie en eigenrisicodragerschap gekozen, om een substantiële prikkel voor werkgevers overeind te houden. Inmiddels is bekend dat de periode van 10 jaar tot veel complexiteit en onduidelijkheid leidt. De ingewikkeldheid van de toerekenregels en het ontbreken van beschikkingen over overgang van onderneming vergroten de complexiteit die verbonden is aan de 10 jaar durende toerekenen van lasten aan werkgevers.
WGA-risicoperiode
De OCTAS heeft de WGA-risicoperiode van 10 naar 5 jaar benoemd in het definitieve rapport. Hierdoor zal het knelpunt afhankelijk van de politieke keuze mogelijk bij de uitwerking van OCTAS worden meegenomen. De premiedifferentiatietermijn loopt de komende maanden mee in de ambtelijke uitwerking van het advies van OCTAS. De politieke keuze wordt afgewacht.
Overgang van onderneming
Daarnaast wordt gewerkt aan het wetsvoorstel overgang van onderneming (WOVON) wat een vereenvoudiging zou betekenen van de wet- en regelgeving, die meer duidelijkheid zou scheppen voor werkgevers bij een overgang van onderneming. Het wetsvoorstel overgang van onderneming is in voorbereiding. Het ontwerpwetsvoorstel is naar de Raad van State verstuurd. De beoogde inwerkingtredingsdatum van het wetsvoorstel is 1 januari 2027 en de boete wordt vanaf 1 januari 2029 gehandhaafd.
Dagloonsystematiek
De dagloonsystematiek van de WIA en de WW hebben een aantal verschillen, waardoor de WIA-dagloonvaststelling in bepaalde situaties een afwijkende uitkomst kan hebben.
De uitspraak van de Centrale Raad van Beroep (CRvB) van 29 november 2023 had invloed op het conceptbesluit dat al in voorbereiding was. De oplossing die wordt voorzien, moest na de uitspraak van de Centrale Raad voor Beroep voor een grotere groep gaan gelden.
Het besluit treedt naar verwachting per 1 januari 2025 in werking. Vooruitlopend daarop handelt het UWV al naar de uitspraak van de CRvB voor nieuwe uitkeringen en is UWV bezig met een ambtshalve herziening voor lopende uitkeringen.
