Het stelsel voor ziekte en arbeidsongeschiktheid staat al geruime tijd onder grote druk. Op dit moment is de vraag naar sociaal-medische beoordelingen groter dan het aantal beoordelingen dat UWV kan verrichten. De wachttijden voor met name de WIA-beoordelingen zijn hierdoor lang.
Mensen die langdurig ziek zijn, moeten nu vaak lang wachten op duidelijkheid over het recht op een uitkering. Dat raakt aan de inkomenszekerheid van deze mensen. Bovendien kan deze onzekerheid herstel en re-integratie belemmeren. Dit raakt ook werkgevers, want zij hebben hierdoor te veel onduidelijkheid over de financiële gevolgen van een mogelijke uitkering. Ook is sprake van kosten die collectief betaald worden, bijvoorbeeld het kwijtschelden van de WIA-voorschotten en het verstrekken van dwangsommen bij niet tijdig beslissen.
WIA-claimbeoordelingen
In 2023 heeft UWV zo’n 14.000 (ruim 20%) meer WIA-claimbeoordelingen kunnen doen dan in 2022.
Van Gennip verwacht dat UWV, door het pakket aan maatregelen, de komende jaren een hoger aantal beoordelingen kan doen dan voorheen. Met name door de procesoptimalisaties bij UWV, waaronder het werken in sociaal-medische centra (SMC’s), maar ook door de maatregel ‘Praktisch beoordelen’ die zij per 1 juli 2024 wil invoeren.
Naast een toename in het aantal beoordelingen dat UWV nu doet, is sprake van een toename in de vraag naar WIA-beoordelingen. In 2023 heeft UWV 10.000 meer WIA-aanvragen ontvangen dan aanvankelijk was verwacht (een toename van circa 14%). De minister maakt zich zorgen over deze toename en blijft de ontwikkeling hierop dan ook nauwgezet volgen.
In 2023 heeft Van Gennip de 60-plusmaatregel met een jaar verlengd.
Ook voor 2025 is de verwachting dat UWV nog steeds een hoger aantal WIA-claimbeoordelingen kan doen, maar minder hoog dan de piek in 2023 en 2024. Dat komt doordat in 2025 het effect van de 60-plusmaatregel wegvalt.
De verwachting is dat het aantal WIA-claimbeoordelingen tot en met 2026 zal gaan stijgen naar ongeveer 67.300 (voorzichtig scenario) tot 72.100 (optimistisch scenario) per jaar. Hiermee is een duidelijk effect van de maatregelen te zien. Zonder de maatregelen zou UWV naar verwachting namelijk minder dan 60.000 WIA-claimbeoordelingen per jaar kunnen uitvoeren.
WIA-herbeoordelingen
UWV voert naast WIA-claimbeoordelingen ook herbeoordelingen uit. In 2023 heeft UWV 20.200 aanvragen afgehandeld en 20.800 aanvragen ontvangen. De prioritering ligt op de WIA-claimbeoordelingen, maar vooral in schrijnende gevallen pakt UWV ook herbeoordelingen op. Hiernaast heeft UWV ongeveer 4.000 professionele herbeoordelingen gedaan.
Twee aparte formulieren
UWV werkt sinds begin 2023 met twee aparte formulieren waarmee onderscheid wordt gemaakt tussen het doorgeven van wijzigingen in de gezondheid en het aanvragen van herbeoordelingen vanuit werknemers.
Wijzigingen in gezondheid kunnen vaak snel en met beperkte medische inzet worden afgehandeld en leiden meestal niet tot een herbeoordeling die beoordelingscapaciteit vergt.
Door de verschillende formulieren is nu sneller duidelijk dat het om een dergelijke wijziging gaat en dat bespaart inzet van beoordelingscapaciteit. Dit heeft geleid tot circa 30% minder aanvragen door werknemers van herbeoordelingen.
Kwijtscheldbeleid WIA-voorschotten
Zolang mensen te lang moeten wachten op een WIA-claimbeoordeling, vindt de minister het van belang dat zij een voorschot kunnen krijgen in afwachting van de beoordeling en dat zo’n voorschot niet wordt teruggevorderd.
Het beleid wordt met nog een jaar verlengd tot en met 31 december 2025.
OCTAS-rapport
De Onafhankelijke Commissie Toekomst Arbeidsongeschiktheidsstelsel (OCTAS) leverde op 29 februari jl. haar eindrapport op. De opdracht aan de OCTAS was om advies te geven over een toekomstbestendig arbeidsongeschiktheidsstelsel dat uitvoerbaar, betaalbaar en uitlegbaar is.
OCTAS is gevraagd om te adviseren over structurele oplossingen voor de huidige problemen in de WIA. In het rapport van de OCTAS zitten verschillende aanknopingspunten die een bijdrage kunnen leveren aan het verkleinen van de mismatch. Zo stelt de OCTAS voor om het onderscheid tussen de WGA en de IVA op te heffen.
De alternatieven voor het stelsel die de OCTAS voorstelt (variant 2: werk staat voorop en variant 3: basis voor iedereen) verdienen nog nadere uitwerking, maar kunnen ook betekenen dat de rol van de verzekeringsarts verandert en daarmee ook de mismatch kan verminderen.
Om het volgende kabinet zo goed als mogelijk voor te bereiden op de keuzes die gemaakt moeten worden, vindt Van Gennip het belangrijk om alle varianten die OCTAS voorstelt zorgvuldig uit te werken. Dat gebeurt de komende maanden.
Mismatch beperken
De mismatch blijft aandacht vragen de aankomende jaren.
Het blijft de komende jaren ook van belang om de negatieve effecten van de mismatch voor langdurig zieke werknemers en werkgevers zoveel mogelijk te beperken, onder andere door het verstrekken en kwijtschelden van voorschotten en het inzetten op re-integratiedienstverlening in de voorschotperiode.
“We blijven kijken welke verdere verbeteringen er binnen het huidige stelsel nog meer mogelijk zijn. Daarbij moeten we wel oog houden voor het aantal veranderingen dat UWV tegelijkertijd kan doorvoeren.”
In het najaar van 2024 zal Van Gennip of haar opvolger opnieuw informeren over de voortgang van de aanpak van de mismatch.
