Vakbond FNV vordert een verklaring voor recht dat werkgever jegens de vakbond onrechtmatig handelt door niet met de FNV in onderhandeling te treden over een cao en toelating tot onderhandelingen over een cao. Onder meer klacht van de werkgever dat het hof heeft miskend dat de vrijheid van collectief onderhandelen meebrengt dat op de werkgever geen verplichting rust om met een vakbond in onderhandeling te treden over een cao als werkgever geen cao-overleg aan het voeren is.
Wat speelt er in deze zaak?
TUI onderhandelde met haar ondernemingsraad (OR) over de primaire arbeidsvoorwaarden voor het cabinepersoneel. TUI had hiervoor de wettelijke bevoegdheden van de OR uitgebreid met een instemmingsrecht voor de primaire arbeidsvoorwaarden.
Vakbond FNV heeft zich bij TUI gemeld met het verzoek om met de bond in onderhandeling te treden over de primaire arbeidsvoorwaarden voor het cabinepersoneel. TUI heeft dat geweigerd, waarna FNV zich tot de rechter heeft gewend en heeft gevorderd dat aan TUI de verplichting wordt opgelegd met FNV cao-onderhandelingen te voeren.
Na een afwijzend vonnis van de kantonrechter heeft het hof de vordering van FNV toegewezen en TUI veroordeeld om FNV als onderhandelingspartner te erkennen. Tegen deze uitspraak heeft TUI cassatieberoep ingesteld bij de Hoge Raad.
De AG adviseerde de Hoge Raad op 22 december 2023 de uitspraak van het hof in stand te laten.
Uitspraak Hoge Raad
De Hoge Raad oordeelt dat als uitgangspunt geldt dat een werkgever niet verplicht is om met een vakbond te onderhandelen over collectieve arbeidsvoorwaarden. Een partij mag zelf bepalen of, en zo ja met wie, zij over collectieve arbeidsvoorwaarden wil overleggen.
Onrechtmatig?
Toch kan de weigering van een werkgever om met een vakbond in onderhandeling te treden over een cao maatschappelijk onzorgvuldig zijn, en dus onrechtmatig zijn. Of een weigering in een concreet geval onrechtmatig is, moet door de rechter worden beantwoord aan de hand van een afweging van de belangen over en weer, waarbij alle omstandigheden van het geval in aanmerking worden genomen.
Tot die omstandigheden behoren onder meer:
- de representativiteit en deskundigheid van de vakbond;
- het belang dat onderhandelingen over primaire arbeidsvoorwaarden in het voorliggende geval worden gevoerd door onderhandelaars die onafhankelijk zijn ten opzichte van de werkgever;
- het draagvlak bij de werknemers voor de bestaande wijze waarop wordt onderhandeld over primaire arbeidsvoorwaarden en de aan die wijze verbonden waarborgen voor werknemers; en
- het gewicht van de bezwaren die de werkgever ten grondslag legt aan de weigering om met de vakbond in onderhandeling te treden.
FNV voldoende representatief
Het hof heeft in deze zaak geoordeeld dat als FNV voldoende representatief is, het TUI niet vrij staat om te weigeren met FNV te onderhandelen. Het hof heeft daarmee, gezien het bovenstaande, een verkeerd uitgangspunt voorop gesteld, maar dat maakt zijn beslissing niet onjuist.
Belangenafweging
Het hof heeft namelijk bij de beoordeling of de weigering van TUI om met FNV te onderhandelen onrechtmatig is, ook een belangenafweging gemaakt waarbij het alle relevante omstandigheden van het geval heeft betrokken. Die belangenafweging kan de beslissing van het hof zelfstandig dragen.
