Onderbetaling, overschrijding van arbeidstijden, illegale tewerkstelling en niet-naleving van socialezekerheidswetten. Met dit soort misstanden krijgen uitzendkrachten, vaak arbeidsmigranten, geregeld te maken. Aanbevelingen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten onder leiding van Emile Roemer waren een belangrijke aanleiding om de regels aan te scherpen. Met zijn wetsvoorstel wil Van Hijum “het net sluiten rond malafide bedrijven”.
Toelating
Het wetsvoorstel van de minister regelt dat uitleners alleen op de markt mogen opereren als ze zich aan de regels (“het normenkader”) houden en toegelaten zijn. Hiervoor moeten ze onder meer een verklaring omtrent het gedrag (vog) indienen, een waarborgsom van 100.000 euro overmaken, laten zien dat ze het juiste loon betalen en hun belastingen voldoen. Inleners mogen alleen in zee gaan met uitleners die toegelaten zijn tot de markt.
Zijn alle risico’s van het nieuwe toelatingsstelsel goed in beeld? Van Dijk (CDA) stelt vast dat het een uniek model is. Ze heeft vragen bij de rol van de Toelatende Instantie bij het ministerie en private inspectie-instellingen. Is het niet effectiever om de Nederlandse Arbeidsinspectie uit te breiden?
Toelatende instantie
Voor de uitvoering van de wet wordt een nieuwe eenheid binnen het ministerie opgericht, zegt de minister, de Toelatende instantie. Het is belangrijk dat er dan binnen het ministerie een duidelijke functiescheiding is. Ook de Arbeidsinspectie krijgt extra capaciteit, verzekert hij. Periodieke controles op naleving van het normenkader zullen plaatsvinden door private inspectie-instellingen.
De wet biedt de mogelijkheid om uitzonderingen te maken voor de verplichte toelating.
Waarborgsom
Als een uitzendbureau zich een aantal jaar aan de regels houdt, kan de waarborgsom vervallen.
Van Kent (SP) vindt dat geen goed idee: er is geen garantie dat zo’n uitzendbureau in de toekomst geen regels zal overtreden. Ook vindt hij de waarborgsom te laag. Sinds het moment dat het bedrag van 100.000 euro is voorgesteld, is er een forse inflatie geweest. Hij stelt daarom een indexatie naar 130.000 euro voor.
100.000 euro is veel geld, zegt Rikkers (BBB). Zij betwijfelt of het vragen van zo’n hoge borgsom wel proportioneel is.
Bureaucratie
Het is goed dat malafide uitzendbureaus uit de sector verdwijnen, zegt Aartsen (VVD). Maar hoe voorkomen we dat het stelsel zich gaat gedragen als “zelfrijzend bakmeel”? Hij waarschuwt voor een uitdijende ambtelijke bureaucratie, waarvan ondernemers de kosten moeten betalen. Ook wil hij voorkomen dat uitzendbureaus moeten sluiten vanwege een kleine administratieve fout.
De precieze kosten zijn nog niet bekend, zegt Van Hijum. Maar er zijn waarborgen om ervoor te zorgen dat ze niet de pan uit rijzen. Als uitleners een fout maken, krijgen ze volgens hem ruim de tijd om die te herstellen.
Registratie
Om uitbuiting van arbeidsmigranten tegen te gaan is het belangrijk om te weten waar ze wonen. Uitzendbureaus krijgen daarom de plicht om te bevorderen dat mensen zich registreren bij de gemeente en om zich ervan te vergewissen dat dit is gebeurd. Maar er is geen toezicht op of dit gebeurt, stelt Omtzigt (NSC) vast, en er zijn geen sancties. Hij wil dat dit alsnog in de wet wordt vastgelegd.
Inwerkingtreding
Het wetsvoorstel van de minister is een belangrijke eerste stap om de positie van arbeidsmigranten te verbeteren, zegt Patijn (GroenLinks-PvdA), maar het is frustrerend dat de invoering nog wel even op zich laat wachten. Kunnen delen van de wet eerder ingevoerd worden?
Het invoeren van een effectief stelsel vraagt veel voorbereiding, zegt Van Hijum, en moet zorgvuldig gebeuren. Partijen zullen aan elkaar en aan hun rol in het stelsel moeten wennen. De precieze datum van inwerkingtreding maakt hij binnenkort bekend.
De Tweede Kamer is op 15 april akkoord gegaan met het wetsvoorstel.
