De Zelfstandigenwet is in internetconsultatie geweest. Reageren kon tot en met 29 oktober 2026. De streefdatum voor inwerkingtreding is januari 2028.
De Zelfstandigenwet voert twee toetsen in: de zelfstandigentoets en werkrelatietoets. Als aan deze twee toetsen wordt voldaan, is in elk geval geen sprake is van gezag en kan dus als zelfstandige worden gewerkt.
Veilige haven
Volgens het kabinet geeft de Zelfstandigenwet antwoord op de fundamentele vraag: wanneer kan je in elk geval met en als zelfstandige(n) werken en is er dus géén sprake van loondienst. Duidelijke spelregels vooraf, zodat er een veilige haven ontstaat voor degenen die daaraan voldoen en volgens deze regels werken.
Wat zijn de reacties van het Register Belastingadviseurs en de vakbonden CNV, FNV en VCP op de Zelfstandigenwet?
‘Haal wet van tafel’
De vakbonden CNV, FNV en VCP zijn zeer kritisch over de nieuwe Zelfstandigenwet van het kabinet. Deze nieuwe wet is volgens de bonden onnodig en dreigt positieve ontwikkelingen rondom het terugdringen van schijnzelfstandigheid te verstoren. De oproep aan het kabinet is dan ook om deze wet van tafel te halen.
Het voorstel voor de nieuwe Zelfstandigenwet gaat ervanuit dat er problemen zijn met het werken met zelfstandigen en dat daarvoor ingrijpende aanpassingen van het arbeidsrecht nodig zijn. De noodzaak hiervan is volgens de bonden onvoldoende aangetoond.
Groep uitgesloten van arbeidsrecht
De wet maakt het mogelijk om een groep werkenden bij voorbaat uit te sluiten van de bescherming van het arbeidsrecht. In lagere regelgeving wordt vervolgens verder bepaald wie daarvoor in aanmerking komt. Het is onwenselijk dat een groep bij voorbaat wordt uitgesloten van het arbeidsrecht, zo vinden de bonden.
Ook zijn er zorgen over de juridische constructie waarvoor is gekozen. “Hoofdcriteria in de wet opnemen met een uitwerking in een lagere regeling creëert een onwenselijke achterdeur in het arbeidsrecht, waarbij lagere regelgeving bepaalt wie wel of geen bescherming geniet.”
Daarnaast vragen de bonden zich af of de twee toetsen die samen bepalen welke werkenden niet meer onder het arbeidsrecht vallen voldoende gewicht hebben.
Ga door op ingeslagen weg
De bonden hechten aan een stevige en goed uitvoerbare handhaving van regels die bepalen wie wel of niet als zelfstandige kan werken. Het beëindigen van het handhavingsmoratorium is een belangrijke stap naar duidelijkheid over de arbeidsrelatie. Veel sectoren zetten goede stappen om te werken binnen de regels. Een nieuwe wet kan dit proces verstoren. Daarom pleiten de bonden ervoor om door te gaan op de ingeslagen weg.
Wat zegt het RB?
Het Register Belastingadviseurs (RB) ondersteunt de doelstelling van de Zelfstandigenwet: meer duidelijkheid voor zelfstandigen en opdrachtgevers, het tegengaan van schijnzelfstandigheid en het creëren van een ‘veilige haven’. Maar het wetsvoorstel bereikt deze doelstelling slechts beperkt, aldus het RB.
Twee toetsingskaders
De kern van de kritiek is dat de Zelfstandigenwet alleen een arbeidsrechtelijk beoordelingskader introduceert, zonder voldoende aan te sluiten op de fiscale wetgeving. Hierdoor blijven twee verschillende toetsingskaders naast elkaar bestaan: een arbeidsrechtelijke zelfstandigentoets en een fiscale beoordeling van ondernemerschap. Dit kan als gevolg hebben dat iemand arbeidsrechtelijk als zelfstandige wordt aangemerkt, maar fiscaal niet, of andersom. Volgens het RB vergroot dit juist de onzekerheid voor zelfstandigen en opdrachtgevers.
Onvoldoende bescherming voor opdrachtgevers
Daarnaast biedt de wet onvoldoende bescherming aan opdrachtgevers die vertrouwen op de informatie van een opdrachtnemer. Als achteraf blijkt dat onjuiste gegevens zijn verstrekt, kunnen opdrachtgevers alsnog naheffingen, premies en boetes op hun bord krijgen. Er is pas echt sprake van een veilige haven als goedwillende opdrachtgevers hiertegen worden beschermd.
Fictieve dienstbetrekkingen buiten toepassing
Een belangrijk knelpunt ligt bij de loonheffingen. Hoewel een werkrelatie binnen de veilige haven civielrechtelijk geen arbeidsovereenkomst vormt, kunnen fiscale fictieve dienstbetrekkingen alsnog van toepassing zijn. Opdrachtgevers kunnen alsnog inhoudings- en premieplichtig worden voor loonbelasting en sociale verzekeringen.
Als aan de zelfstandigentoets en werkrelatietoets wordt voldaan, moeten ook de belangrijkste fictieve dienstbetrekkingen in de loonheffingen buiten toepassing blijven. Ook de werknemersverzekeringen en de Zorgverzekeringswet moeten hierop worden afgestemd, zo vindt het RB en komt met een voorstel voor een nieuw artikel 4a in de Wet op de loonbelasting 1964.
Verder vraagt het RB aandacht voor grensoverschrijdende situaties en adviseert expliciete wettelijke bepalingen en toelichting voor internationale opdrachten.
Hoe nu verder?
Hoe het nu verder gaat met de Zelfstandigenwet en in hoeverre het wetsvoorstel wordt aangepast op grond van alle reacties op grond van de internetconsultatie voordat het voor behandeling naar de Tweede Kamer gaat, is voorlopig niet duidelijk. Als het nog steeds de intentie is om het wetsvoorstel per 1 januari 2028 in werking te laten treden, zal het wetsvoorstel komend jaar in de Tweede Kamer moeten worden ingediend.
