Jaarlijks sterven gemiddeld 3000 mensen door het werken met gevaarlijke stoffen, vaak door een blootstelling van lang geleden, en dat baart de minister zorgen. In de eind 2023 gepresenteerde Arbovisie 20402 heeft Van Gennip aangegeven te streven naar een trendbreuk.
Erkenning van beroepsziekte
Elke dode of zieke door werk is er één te veel (‘zero death’). Het aantal arbeidsongevallen en zieken door en op het werk moet significant dalen. Sinds 1 januari 2023 kunnen slachtoffers van ernstige beroepsziekten door blootstelling op het werk gebruikmaken van de regeling Tegemoetkoming Stoffengerelateerde Beroepsziekten (TSB).
Het doel van deze regeling is om slachtoffers een kortere en snellere route te bieden naar erkenning van hun beroepsziekte. Voorheen konden slachtoffers alleen via een kostbare “juridische lijdensweg” van gemiddeld zeven jaar hun werkgever(s) aansprakelijk stellen.
Tegemoetkoming van overheid
Met de invoering van de TSB kunnen slachtoffers nog altijd hun werkgever(s) aansprakelijk stellen en compensatie claimen, maar ook een tegemoetkoming ontvangen van de overheid als erkenning voor hun leed. In korte tijd is veel gerealiseerd door de uitvoeringsorganisaties.
De regeling wordt uitgevoerd door een keten van drie organisaties, te weten:
- ISBG (Instituut Slachtoffers Beroepsziekten door Gevaarlijke stoffen);
- SVB; en
- RIVM (Bureau Lexces).
Zij zijn er in hun samenwerking in geslaagd om de aanvragen efficiënt en ordentelijk te behandelen. SZW voert de regie over deze regeling.
Aan voorwaarden voldoen
Om aanspraak te kunnen maken op een tegemoetkoming vanuit de TSB, moeten slachtoffers aan bepaalde voorwaarden voldoen. De belangrijkste zijn dat de ziekte is gediagnostiseerd en dat de relatie met werk “voorshands aannemelijk” is. Dit maakt dat een hoge mate van medische deskundigheid vereist is om te kunnen beoordelen welke aanvragers een tegemoetkoming krijgen. Daardoor is het ook niet mogelijk om alle beroepsziekten tegelijk in te voeren.
Drie ziektes
De regeling is gestart met drie ziekten. Het gaat om:
- longkanker door asbest;
- allergisch beroepsastma; en
- schildersziekte (CSE).
Het doel is om dit aantal gestaag uit te breiden. De minister laat zich hiertoe adviseren door een daartoe ingestelde Adviescommissie Lijst beroepsziekten.
Aanvragen lager dan voorzien
De regeling bestaat nu ruim een jaar. Het aantal aanvragen en toekenningen is in die periode aanzienlijk lager dan voorzien was bij de invoering. Van Gennip vindt dit zorgelijk en had deze aantallen ook niet verwacht. Hoewel de regeling pas ruim een jaar bestaat, laten deze cijfers zien dat deze nog niet werkt zoals beoogd. Destijds werd een ruwe schatting gemaakt op basis van gegevens uit het buitenland.
Sinds de start van de regeling tot 1 april 2024 zijn er 295 aanvragen gedaan. De meest recente verwachting voor 2024 gaat uit van circa 800 aanvragen. Het relatief lage aantal aanvragen komt waarschijnlijk onder meer omdat de bekendheid van de regeling onder artsen en slachtoffers nog onvoldoende is.
Ook valt op dat er ook veel aanvragen worden afgewezen als dit wordt afgezet tegen vergelijkbare regelingen (76% van de 203 aanvragen die voor 1 april zijn beoordeeld). De bedoeling van de TSB is om het leed van slachtoffers te erkennen, en dit hoge percentage afwijzingen is daarmee niet in lijn.
Analyse oorzaken
Uit de voorlopige analyse blijkt dat de slachtoffers uit de “doelgroepen” die de deskundigen hadden verwacht, nog onvoldoende zijn bereikt, waardoor het aantal aanmeldingen achterblijft. Een andere constatering is dat het Deskundigenpanel zijn oordelen op juiste gronden heeft gebaseerd, gegeven de beschikbare informatie.
Bij een afwijzing was meestal de diagnose onvoldoende gesteld of gesteld voor een ziekte die geen onderdeel uitmaakt van de regeling, of was de relatie tussen de ziekte en het werk als “onvoldoende voorshands aannemelijk” aangemerkt.
De analyse van de regeling heeft ook andere knelpunten aan het licht gebracht. Mogelijkheden worden onderzocht om de praktische invulling en uitvoering van de TSB (afstemming processen, bewijslast, mate van vertrouwen, belasting aanvrager, samenwerking tussen uitvoerders) beter aan te sluiten bij het achterliggende doel.
Werken aan verbeteringen
In hoofdlijnen wordt gewerkt aan de volgende verbeteringen:
- verbeterde communicatie richting de doelgroepen;
- verbeterde dossiersamenstelling;
- aanpassing protocollen;
- begrijpelijk taalgebruik;
- breder betrekken patiëntenorganisaties.
SZW voert de regie over de regeling en zal het verbeterplan samen met de uitvoeringspartners en de Adviescommissie uitvoeren. De minister verwacht dat de acties die hieruit voortvloeien, een positief effect zullen hebben op het aantal toekenningen. Dit geldt zowel voor aanvragen voor de bestaande ziekten als bij de uitbreiding van de regeling met nieuwe ziekten.
Mogelijke toevoeging ziekten
Eind 2023 ontving Van Gennip van de Adviescommissie Lijst beroepsziekten een preadvies met ziekten die mogelijk kunnen worden toegevoegd aan de TSB. Hiervoor is per ziekte een nieuw protocol nodig. Daaraan wordt op dit moment gewerkt. Met de uitvoeringspartners onderzoekt de bewindsvrouw de haalbaarheid van de uitbreiding.
De minister verwacht hierover in de tweede helft van 2024 een besluit te kunnen nemen verwacht en te informeren over de verdere voortgang van de uitvoering van het verbeterplan.
Kamerbrief voortgang regeling Tegemoetkoming Stoffengerelateerde Beroepsziekten
