De uitvoering wordt hierdoor te ingewikkeld. Dat schrijft minister Koolmees van Sociale Zaken in een brief over de analyse Werk aan uitvoering: analyse naar de uitvoering door Belastingdienst, UWV, SVB en DUO.
Het traject ‘Werk aan uitvoering’ heeft als doel mogelijkheden te geven om de dienstverlening te versterken en wendbaarheid en toekomstbestendigheid van de vier grote uitvoeringsorganisaties te vergroten. Dit traject bestaat uit twee fasen.
Wat is het probleem?
De eerste fase bestaat uit het in kaart brengen van de huidige situatie en de ervaren problematiek bij deze organisaties. Deze fase is inmiddels afgerond met de oplevering van een probleemanalyse.
De probleemanalyse schetst zeven thema’s als onderliggende oorzaken van de problematiek bij de Belastingdienst, UWV, SVB en DUO. Deze thema’s zijn in het rapport Werk aan uitvoering, fase 1 Probleemanalyse uitgewerkt en in samenhang beschreven.
- Stapeling van beleid, wet- en regelgeving
- De ambtelijke bestuursdriehoek
- De impact van incidenten
- De dynamiek van uitvoeringsorganisaties
- ICT en geautomatiseerde werkprocessen
- Digitalisering en gebruik van data
- Ruimte voor mensen
Complexe wet- en regelgeving
De hoeveelheid, complexiteit en gedetailleerdheid van wet- en regelgeving is sterk toegenomen. Het gaat daarbij niet alleen om stapeling van wet– en regelgeving binnen beleidsterreinen, maar ook om het toenemend aantal generieke wetten, regels en kaders (AVG, beveiliging, aanbestedingsregels, et cetera). Ook het toenemend aantal amendementen op wetgeving door de Tweede Kamer draagt bij aan complexiteit en moeilijk uitlegbare regels.
Door de vele mutaties en veranderingen is in alle stelsels een kluwen van overgangsregelingen en uitzonderingen ontstaan; er bestaat zelfs een behoorlijk aantal regelingen dat bijvoorbeeld slechts op 1 kleine groep gedurende een jaar van toepassing is. Door deze complexiteit kunnen schijnbaar kleine veranderingen behoorlijke gevolgen hebben voor de uitvoering.
Uitgelicht: (mislukte) poging tot vereenvoudiging WW-stelsel
In de praktijk wordt niet altijd doortastend gehandeld om systeemwijzigingen door te voeren. De vereenvoudiging van de WW is hier een goed voorbeeld van. SZW en UWV hebben de afgelopen tien jaar tevergeefs meerdere pogingen gedaan om de WW te vereenvoudigen. WW-recht is gebaseerd op een complex stelsel van bepalingen waarbij rekening moet worden gehouden met een diversiteit aan arbeidsrechtelijke aspecten op individueel niveau.
Hoe kan het beter?
Op dit moment wordt gewerkt aan de tweede fase in het traject ‘Werk aan uitvoering’: concrete handelingsperspectieven voor verbetering van de dienstverlening, wendbaarheid en toekomstbestendigheid die zijn in te zetten voor de korte en langere termijn, en zo mogelijk ook breder toepasbaar zijn voor andere uitvoeringsorganisaties.
Regie ontbreekt
De regie vanuit de opdrachtgever op de keten ontbreekt te vaak. Al bij de totstandkoming of wijziging van wetgeving is het nodig om de gewenste gegevensuitwisseling snel en goed voor elkaar te krijgen en heeft dus direct gevolgen voor de wendbaarheid.
Als een derde organisatie de gegevens niet op tijd levert, merkt de burger dat in de dienstverlening. Zo kon UWV zonder de doelgroepverklaring van de gemeenten het Loonkostenvoordeel (LKV) Oudere Werknemer niet tijdig registreren waardoor de werkgever mogelijk onterecht het LKV misloopt.
Struikelblok
Een belangrijk struikelblok is het gebrek aan kennis van en visie op de ketensturing. Zo is voor het vaststellen van de Beslagvrije Voet samenwerking nodig tussen BKWI, Belastingdienst, UWV, SVB, LBIO, SNG en de gemeenten om de benodigde gegevens te verzamelen en gezamenlijk tot overeenstemming te komen. Bij het ministerie van Sociale Zaken is nu de Wet Vereenvoudiging Beslagvrije voet (vBVV) in de maak om deze keten in te richten. Met de voorgenomen wijziging van de wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening voor uitwisseling van persoonsgegevens wordt beoogd signalen te benutten voor de vroegsignalering van problematische schulden.
Er ontbreekt in de driehoek (uitvoerder-eigenaar-opdrachtgevers) een gedeelde datavisie met een daarbij passende beheerste implementatiestrategie (dataroadmap).
Visitekaartje
Uitvoeringsorganisaties zijn het visitekaartje van de overheid. Zij bepalen in grote mate het beeld dat burgers hebben van “hun” overheid. Burgers willen kunnen vertrouwen op de overheid. Dat zij krijgen waar zij recht op hebben. Zo nodig op hun persoonlijke situatie toegesneden maatwerk en ondersteuning. Bejegening met respect.
Wendbaarheid vergroten
Het rapport is de basis voor fase 2 van deze opdracht: het vergroten van de wendbaarheid van uitvoeringsorganisaties, een integrale en fundamentele aanpak voor een verbeterde dienstverlening en het reduceren van continuïteitsrisico’s. Omdat mensen het verschil maken vraagt dat om verandering van gedrag.
“Een taaie opgave voor alle betrokkenen, maar zeer nodig om aan gerechtvaardigde verwachtingen van burgers, bedrijven en instellingen tegemoet te kunnen blijven komen”, aldus het rapport.
Kamerbrief over werk aan uitvoering
Werk aan Uitvoering – fase 1 – Probleemanalyse
