De Richtlijn Loontransparantie heeft als doel gelijke beloning tussen mannen en vrouwen structureel te bevorderen en daarmee de loonverschillen te verkleinen. Transparantie en gelijke beloning voor gelijke of gelijkwaardige arbeid staan hierbij centraal. Nederland heeft de oorspronkelijke implementatiedeadline van juni 2026 niet gehaald. De beoogde inwerkingtreding van de Wet loontransparantie is 1 januari 2027, maar een uitloop naar 1 juni 2027 ligt voor de hand. Dit betekent niet dat werkgevers tot die tijd kunnen wachten.
De nieuwe verplichtingen vragen om een objectieve en goed onderbouwde loonstructuur, duidelijke HR-processen en een organisatie die informatieverzoeken van werknemers kan afhandelen. Dat staat niet van de ene op de andere dag. Werkgevers doen er daarom verstandig aan nu te beginnen.
Vijf stappen voor werkgevers
Het wetsvoorstel dat de richtlijn in Nederland implementeert, introduceert een gestructureerd systeem in vijf stappen:
Stap 1: Loonstructuren
Elke werkgever moet beschikken over loonstructuren die gelijk loon voor gelijke of gelijkwaardige arbeid waarborgen. Deze verplichting geldt voor álle werkgevers en dus niet alleen voor organisaties met een ondernemingsraad of rapportageplicht. Ook kleine werkgevers moeten hun functiehuis en beloningsstructuur zo inrichten dat functies objectief kunnen worden vergeleken en loonverschillen kunnen worden uitgelegd.
De wet definieert “loonstructuren” niet exact, maar schrijft voor dat zij alle relevante criteria moeten bevatten. Daaronder vallen in ieder geval vaardigheden, inspanningen, verantwoordelijkheden en arbeidsomstandigheden. Heeft de organisatie een OR, dan is de vaststelling of wijziging van de beloningsstructuur instemmingsplichtig.
Stap 2: categorieën werknemers indelen
Werkgevers moeten categorieën vaststellen van werknemers die gelijke of gelijkwaardige arbeid verrichten. verrichten. Daarvoor moeten functieomschrijvingen volledig zijn en worden de functies gewaardeerd aan de hand van alle relevante criteria, waaronder vaardigheden, inspanningen, verantwoordelijkheden en arbeidsomstandigheden. Per functie wordt op die criteria een score toegekend.
Functies met (ongeveer) dezelfde totaalscore gelden als functies van gelijkwaardige waarde. Dit gaat dus verder dan functietitels of bestaande functiegroepen: ook verschillend soort werk kan gelijkwaardig zijn. De eerste vraag hierbij is dus steeds: “Is sprake van arbeid van gelijke waarde? En zijn er genderneutrale objectieve criteria die eventuele loonverschillen rechtvaardigen?”
Stap 3: informatie aan sollicitanten en werknemers
Werkgevers krijgen transparantieverplichtingen tegenover sollicitanten, onder meer over de beloning en de criteria die daarvoor gelden. Ook mag niet meer worden gevraagd wat een sollicitant bij zijn vorige werkgever verdiende. Werknemers kunnen daarnaast informatie opvragen over hun eigen beloning en het gemiddelde loon binnen hun categorie werknemers, uitgesplitst naar geslacht.
Werkgevers moeten werknemers er actief, maar in ieder geval jaarlijks, op wijzen dat zij deze verzoeken kunnen doen.
Ook deze verplichtingen gelden voor kleine werkgevers. Een werknemer kan daar dus net zo goed een transparantieverzoek indienen. Als de loonstructuur, functie-indeling en onderliggende gegevens dan niet op orde zijn, moet de werkgever met een achterstand aan het verzoek beginnen, terwijl de reactie wel binnen de relatief korte wettelijke termijn moet worden gegeven.
Stap 4: rapportageplicht voor werkgevers met meer dan 100 werknemers
Zij moeten periodiek rapporteren over de loonkloof binnen de organisatie, waarbij o.a. de loonkloof per categorie werknemers, de rechtvaardiging daarvan en aanvullende loondata moeten worden vastgesteld en gepubliceerd.
Stap 5: verplichte loonevaluatie bij ongerechtvaardigde loonkloof ≥ 5%
Bij een loonkloof van meer dan 5% die niet kan worden verklaard met objectieve, genderneutrale criteria, moet een gezamenlijke loonevaluatie worden uitgevoerd met werknemersvertegenwoordigers.
Rol ondernemingsraad
De OR speelt een sleutelrol in het proces rondom de verplichtingen inzake gelijke beloning door:
- te waken tegen discriminatie en bevorderen van gelijke behandeling;
- instemmingsrecht bij beloningsstructuren en functiewaarding;
- actieve samenwerking met de werkgever bij het opstellen van een plan van aanpak bij ongerechtvaardigde loonverschillen;
- controle van arbeidsvoorwaardelijke informatie per functiegroep;
- toezicht te houden op naleving en evaluatie van maatregelen die ongelijkheid moeten tegengaan.
Financiële risico’s bij ongelijke beloning
Het niet naleven van de nieuwe verplichtingen kan grote gevolgen hebben. Eén succesvolle claim wegens ongelijke beloning kan leiden tot een domino-effect en tot opwaartse loonaanpassingen voor groepen werknemers. Loonaanspraken kunnen bovendien tot vijf jaar terugwerken. Dit kan leiden tot nabetaling van loon, bonussen en vakantiegeld, naast mogelijke immateriële schadevergoeding en wettelijke rente.
Daarnaast kan de toezichthouder per werknemer boetes opleggen tot € 10.300.
Bewijslast bij werkgever
Belangrijk is dat de bewijslast bij de werkgever ligt. Waar werknemers voorheen moesten aantonen dat sprake was van een ongerechtvaardigd verschil, moet de werkgever straks kunnen aantonen dat daarvan geen sprake is. Zonder transparante loonstructuren, volledige documentatie en objectieve criteria wordt automatisch aangenomen dat de werkgever niet juist beloont. De werkgever staat dan, praktisch gezien, al met 10-0 achter.
Ook voor kleinere werkgevers
De rapportageplicht en de formele rol van de OR krijgen in de media veel aandacht, maar de kern van de wet geldt voor elke werkgever. Ook organisaties met minder dan 100 werknemers of minder dan 50 werknemers moeten beschikken over een passende loonstructuur, volledige functieomschrijvingen en een functiehuis dat voldoet aan de wettelijke criteria. Zij moeten sollicitanten correct informeren, werknemers op hun transparantierechten wijzen en informatieverzoeken kunnen beantwoorden.
Juist kleinere werkgevers kunnen kwetsbaar zijn als zij deze basis nog niet hebben ingericht. Zonder volledige functieomschrijvingen, een objectieve functiewaardering, passende salarisschalen en vastgelegde beloningscriteria is het lastig om uit te leggen waarom werknemers verschillend worden beloond. Bij een informatieverzoek of loonclaim staat de werkgever dan direct op achterstand. De bewijslast ligt immers bij de werkgever: die moet kunnen laten zien dat de beloning juist en objectief tot stand is gekomen.
Cao is goede basis maar geen vrijbrief
Wanneer een werkgever een cao volgt, blijft hij nog altijd zelf verantwoordelijk voor een loonstructuur die aan de wettelijke eisen voldoet. Een cao met een uitgebreide beloningsstructuur is een goed uitgangspunt, maar voldoet niet automatisch aan alle vereisten. Zo worden functies niet altijd gewaardeerd aan de hand van de vier verplichte criteria: vaardigheden, inspanningen, verantwoordelijkheden en arbeidsomstandigheden.
Soms bevat een cao vooral functieomschrijvingen waaraan een salaris of schaal is gekoppeld, zonder dat duidelijk is onderbouwd waarom een functie op een bepaald niveau is ingedeeld.
Voldoet de cao niet (volledig) aan de wettelijke eisen, dan zal de werkgever het functiehuis voor de eigen organisatie moeten aanvullen. Denk bijvoorbeeld aan het uitbreiden van functieomschrijvingen, het toevoegen van informatie over de vier criteria of het objectief waarderen en scoren van functies. Een cao is dus een goede basis, maar geen vrijbrief.
Wat moet de werkgever nu concreet doen?
- Maak de functieomschrijvingen compleet. Beschrijf per functie in ieder geval de vaardigheden, inspanningen, verantwoordelijkheden en arbeidsomstandigheden. Neem ook andere relevante functie-elementen mee, zoals creativiteit, communicatieve vaardigheden of empathie. Volledige functieomschrijvingen vormen de basis van de verplichte loonstructuur.
- Zet loonstructuren op:
– Richt een functiewaarderingssysteem in. Geef alle functies een score op de verplichte en eventuele aanvullende criteria.
– Vertaal de functiewaardering naar salarisschalen. Functies die gelijkwaardig zijn, moeten in beginsel aan dezelfde salarisschaal worden gekoppeld. - Leg de keuzes vast in een beloningsbeleid. Beschrijf daarin niet alleen de functiecategorieën en salarisschalen, maar ook de objectieve criteria voor beoordeling, salarisverhoging en doorgroei. Werknemers moeten kunnen begrijpen hoe hun beloning tot stand komt en hoe zij zich binnen de structuur kunnen ontwikkelen.
- Leg HR-processen vast en leid medewerkers op. Bepaal hoe en waar werknemers over hun rechten worden geïnformeerd, via welk kanaal informatieverzoeken worden ingediend, wie deze behandelt, waar de benodigde gegevens staan en hoe de informatie wordt gepresenteerd. Als dit pas na ontvangst van een verzoek moet worden uitgezocht, wordt de wettelijke reactietermijn al snel krap.
- Werkgevers met >100 werknemers: bereid de nieuwe loonkloofrapportage voor.
Begin op tijd!
Een juridisch houdbaar functiehuis en een passende loonstructuur zijn niet met één beleidsdocument geregeld. Functies moeten volledig worden beschreven, objectief worden gewaardeerd, in categorieën worden ingedeeld en aan salarisschalen worden gekoppeld. Vervolgens moeten de gemaakte keuzes worden vastgelegd in beleid en worden vertaald naar werkbare HR-processen. Dat vraagt tijd, afstemming en soms ook het herstellen van keuzes die in de praktijk niet goed blijken uit te pakken.
Wachten tot de wet in werking treedt of tot een werknemer een transparantieverzoek doet, is daarom risicovol. Dit geldt voor grote én kleine werkgevers. Wie nu begint, heeft nog ruimte om de loonstructuur zorgvuldig op te bouwen, verschillen te onderzoeken en de organisatie praktisch voor te bereiden.
Meer weten?
Wil je weten waar jouw organisatie staat, starten met het hierboven beschreven traject of ondersteuning bij een van de stappen? Neem dan contact op met Britta Kuppens van Pellicaan Advocaten via britta.kuppens@pellicaan.nl of +31 (0) 6 25 31 33 83. Zij kan het volledige traject begeleiden, maar ook flexibel bijspringen bij specifieke onderdelen of een juridische eindcheck uitvoeren.

