De minister van SZW informeert de Tweede Kamer over de voortgang van de vier beleidstrajecten die samen met sociale partners zijn opgezet om het draagvlak voor cao’s ook in de toekomst te behouden en te vergroten.
De collectieve arbeidsovereenkomst (cao) blijft de belangrijkste pijler onder arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden.
Sociale partners maken decentrale afspraken die passen bij de betreffende sector of onderneming. Deze collectieve afspraken bieden werknemers bescherming, zorgen voor meer transparantie en minder willekeur.
Sectorale cao’s ontzorgen werkgevers en maken het mogelijk om binnen een bedrijfstak gezamenlijk te investeren in belangrijke doelen als scholing of mobiliteit.
Met het instrument van algemeenverbindendverklaring (avv) wordt de totstandkoming van cao’s gestimuleerd en concurrentie op arbeidsvoorwaarden tegengegaan.
Belangrijkste ontwikkelingen
1. Meer bekendheid over cao’s
- In het najaar van 2026 start een landelijke publiekscampagne over het belang van cao’s.
- De campagne richt zich vooral op individuele werknemers en werkgevers die weinig kennis hebben van het cao-stelsel, met extra aandacht voor beginnende werknemers en werkgevers.
- In 2027 wordt de campagne uitgebreid vanwege het 100-jarig bestaan van het stelsel. De boodschap: een cao is zowel van werknemers als werkgevers. Een cao regelt meer dan je denkt.
2. Versterking onafhankelijkheid vakbonden
- Er komt een wettelijk vastgelegd onafhankelijkheidsvereiste voor cao-partijen.
- Hiermee wordt beter geborgd dat vakbonden en werkgeversorganisaties onafhankelijk van elkaar opereren.
- Het wetsvoorstel onafhankelijkheid cao-partijen is op 22 september 2026 in internetconsultatie gegaan en moet per 2028 ingaan.
3. Verbeteringen rond avv en dispensatie
- Het kabinet onderzoekt de instelling van een onafhankelijke centrale cao-bemiddelingscommissie (CBC) die kan helpen bij discussies over de werkingssfeer van cao’s.
- Vanaf 1 januari 2027 worden de regels voor dispensatie (uitzondering op een algemeen verbindend verklaarde cao) verduidelijkt. Met ingang van deze datum treedt de hernieuwde paragraaf 7 van het Toetsingskader AVV in werking.
- Uitgangspunt blijft dat een algemeen verbindend verklaarde cao de norm is en dispensatie een uitzondering.
4. Meer maatwerk binnen cao’s
- Sociale partners worden gestimuleerd om binnen cao’s meer ruimte te bieden voor maatwerk op ondernemingsniveau.
- Ook wordt ingezet op duidelijkere en beter afgebakende werkingssferen van cao’s om overlap en witte vlekken te voorkomen.
Hoofdzakelijkheidscriterium bedrijfstakcao’s
SZW heeft een verkennend onderzoek uitgevoerd naar het gebruik van een hoofdzakelijkheidscriterium in bedrijfstakcao’s.
Voor het onderzoek zijn 173 bedrijfstakcao’s bekeken. De cao’s zijn van toepassing op bijna 5,8 miljoen
werknemers. In bijna twee derde van de onderzochte cao’s komt een hoofdzakelijkheidscriterium voor (109 van de 173 bedrijfstakcao’s). De manier waarop het hoofdzakelijkheidscriterium staat beschreven is divers.
5. Focus op verhoging van de cao-dekkingsgraad
- De cao-dekkingsgraad bedraagt 72,5% (2024) en ligt daarmee onder de Europese norm van 80%.
- In 2027 vindt opnieuw onderzoek plaats.
- Het CBS gaat de dekkingsgraad voortaan elke twee jaar meten.
- Universiteiten van Groningen en Amsterdam onderzoeken waarom de dekkingsgraad daalt en welke maatregelen deze kunnen versterken.
6. Sociale voorwaarden bij aanbestedingen
- Het kabinet bekijkt hoe bij publieke aanbestedingen meer aandacht kan worden gegeven aan arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden.
- Mogelijk komt hiervoor een handreiking voor inkopers.
Conclusie
De inzet van het kabinet richt zich op vier hoofdthema’s:
- Versterken van werkgevers- en werknemersorganisaties.
- Borgen van onafhankelijke vakbonden.
- Moderniseren van avv- en dispensatieregels.
- Verhogen van de cao-dekkingsgraad.
Met al deze maatregelen wordt gewerkt aan onderhoud en modernisering van het cao- en avv-stelsel en blijft de cao een belangrijke pijler onder arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden.

