Staatssecretaris Eerenberg van Financiën gaat in op een aangenomen motie om een plan van aanpak op te stellen om het nalevingstekort structureel te verkleinen en de rol van de Belastingdienst.
De Belastingdienst streeft ernaar dat zoveel mogelijk burgers en bedrijven uit zichzelf regels naleven, zonder dwingende en kostbare acties van de kant van de Belastingdienst.
De Belastingdienst is streng waar dat moet, zoals bij de aanpak van fraude. Hierbij zet de Belastingdienst onder de noemer “handhaving” de instrumenten dienstverlening, toezicht en opsporing in.
Nalevingstekort
Een nalevingstekort betreft wat belastingplichtigen bewust en onbewust niet aangeven.
De door de Belastingdienst geschatte nalevingstekorten voor Particulieren en MKB-ondernemingen zijn gebaseerd op de micro- of bottom up-benadering waarbij een representatieve steekproef wordt getrokken uit het bestand van bekende aangiften van belastingplichtigen.
Deze steekproeven voert de Belastingdienst elke twee tot drie jaar uit. Voor de doelgroep Particulieren, betreffende inkomstenbelasting niet winst, bedraagt het laatst geschatte nalevingstekort 159 miljoen euro, dit is 0,2%.
Voor de doelgroep MKB-ondernemingen bedraagt het laatst geschatte nalevingstekort 5.186 miljoen euro.
Dit is een nalevingstekort van 5,5% en is als volgt verdeeld over de belastingmiddelen:
Van dit geschatte tekort wordt elk jaar een substantieel deel door de Belastingdienst gecorrigeerd, bijvoorbeeld in 2025 1,9 miljard euro bij MKB-ondernemingen en 122 miljoen euro bij Particulieren. De daadwerkelijk gemiste
opbrengst is daarom lager.
Grote Ondernemingen
Voor de doelgroep Grote Ondernemingen worden ook steekproevenonderzoeken uitgevoerd. Bij profitorganisaties worden de aangiften OB en de Vpb gecontroleerd en bij publieke organisaties de OB en de LH.
De resultaten van het onderzoek laten een hoge mate van compliance zien bij de grote organisaties, zowel in houding als feitelijk gedrag. De relatieve omvang van de correcties is gemiddeld genomen klein bij alle belastingmiddelen.
De achterliggende oorzaken van non-compliance liggen vooral in de sfeer van complexe regelgeving en gebrekkige fiscale beheersing. Zeer sporadisch is sprake van opzet of verwijtbaarheid en slechts bij een klein deel van de organisaties komt serieuze non-compliance voor.
Oorzaken nalevingstekort
Kennis van de oorzaken van het nalevingstekort is nodig voor een gerichte aanpak, daarom voert de Belastingdienst een analyse uit van de uitgevoerde steekproeven.
Bij de Steekproef Particulieren wordt het nalevingstekort veroorzaakt door gebrek aan kennis en slordigheden. Analyse van de Steekproef MKB-ondernemingen laat zien dat een aanzienlijk deel van de afwijkingen voortkomt uit onbedoelde fouten, administratieve tekortkomingen, complexe weten regelgeving of verschillen in interpretatie van wet- en regelgeving.
Om de oorzaken van het nalevingstekort van Particulieren en MKB-ondernemingen weg te nemen zijn een eenvoudige wetgeving, betere digitale-, persoonlijke- en proactieve dienstverlening het meest effectief.
Uitvoerbaarheid wetgeving
De Belastingdienst toetst de uitvoerbaarheid (incl. handhaafbaarheid) van wetgeving vooraf met een uitvoeringstoets, en toetst ervaringen met deze wetgeving met invoeringstoetsen. Hiermee kan de handhaafbaarheid van nieuw beleid worden meegewogen in de politieke besluitvorming.
Signalenproces
De Belastingdienst heeft een proces ingericht dat signalen van burgers, bedrijven, intermediairs en medewerkers (over ongewenste effecten van wetgeving of van onze werkwijze) oppakt, het signalenproces. Waar mogelijk leidt dit tot verbeteringen in de werkwijze of dienstverlening van de Belastingdienst en indien
nodig zorgt de Belastingdienst ervoor dat signalen bij de wetgever terechtkomen.
Knelpunten in kaart
Om zichtbaar te maken waar mensen vastlopen in complexe regels brengt de Belastingdienst met bijvoorbeeld de Stand van de uitvoering knelpunten in kaart. Om voor zulke knelpunten tot een oplossing te komen is het nodig dat politiek, beleid en uitvoering de handen ineenslaan.
De handhaafbaarheid van beleid is gebaat bij een eenvoudige vormgeving. Daarom is eenvoudige vormgeving van wetgeving een randvoorwaarde om het nalevingstekort op termijn structureel verder te verkleinen.
Vooraf Ingevulde Aangifte
De Vooraf ingevulde Aangifte (VIA) heeft in 2014 tot 2025 door het aanbieden van de betrouwbare informatie aan particulieren het nalevingstekort structureel teruggebracht. Het voorkomen van fouten is dus effectiever dan het herstellen en essentieel is voor het structureel verkleinen van het nalevingstekort.
Programma Vanzelf Goed
De Belastingdienst geeft onder meer met het programma Vanzelf Goed geeft de Belastingdienst breder invulling aan deze beweging, ook voor de doelgroep MKB-ondernemingen. Het programma is toegelicht in het jaarplan Belastingdienst 2026. Het programma werkt met pilots, juist om te verkennen hoe samen met – onder meer – fiscaal dienstverleners de kwaliteit van de aangiftestroom kan worden verbeterd.
Vanuit het programma zijn gesprekken gestart om te komen tot een pilot met softwareleveranciers die voor alle partijen als zinvol wordt ervaren. Het voordeel van aansluiten op het (fiscale en administratieve) ecosysteem van de ondernemer is dat daardoor direct en actueel de (fiscale) verwerking van gebeurtenissen plaats kan vinden en niet achteraf eventueel tot vergissingen leidt.
Vereenvoudiging betaalproces
De Belastingdienst ondersteunt burgers en bedrijven als zij niet tijdig aan hun betalingsverplichtingen kunnen voldoen. Hiervoor zet de dienst in op het vereenvoudigen van het betaalproces, het verbeteren van de
informatievoorziening en het sneller bieden van passende ondersteuning.
Toezicht
In het toezicht ligt de focus op het voorkomen van fouten. Bij de doelgroep Particulieren gebeurt dit door gegevens in de aangifte zoveel mogelijk voor in te vullen op basis van (contra-)informatie van derden. Bij de doelgroepen MKB en Grote Ondernemingen is Horizontaal Toezicht onder voorwaarden mogelijk.
Zo klein mogelijk nalevingstekort
De staatssecretaris ziet het belang van een zo klein mogelijk nalevingstekort. Dit is het resultaat van het functioneren van het belastingstelsel als geheel waarvan de inspanningen van de Belastingdienst een onderdeel zijn. Ook externe factoren zoals maatschappelijke ontwikkelingen, economische ontwikkelingen en vertrouwen in politiek en overheid, spelen een rol.
Eenvoudige wetgeving
Zowel de Nederlandse praktijk als de internationale ervaring laat zien dat het nalevingstekort in Nederland relatief laag is en niet eenvoudig of snel verder kan worden teruggebracht. Veel burgers en ondernemers willen de regels wel volgen, maar lopen vast in de tal van uitzonderingen, drempelbedragen en aftrekposten. Daarom zet Eerenberg in op een eenvoudige wetgeving en het ondersteunen van burgers en bedrijven bij naleving. Gericht inzetten van toezicht en het krachtig aanpakken van het bewust niet naleven van fiscale verplichtingen en fraude is en blijft een belangrijk onderdeel van onze aanpak.
