De salarisprofessional hoeft niet morgen het hele salarissysteem om te bouwen. Maar achteroverleunen is volgens Charissa Schutte evenmin verstandig. Breng samen met HR in kaart welke gegevens er zijn, hoe werknemers worden ingedeeld in categorieën van gelijkwaardig werk en waar beloningsverschillen vandaan komen. De cijfers zijn daarbij niet het eindpunt, maar het begin van het gesprek.
De beoogde ingangsdatum van de Wet implementatie loontransparantie, 1 januari 2027, lijkt niet haalbaar. Wel is het mogelijk dat de wet uiteindelijk met terugwerkende kracht ingaat. Uitstel is dus geen reden om te wachten.
De wet moet gelijke beloning van mannen en vrouwen voor gelijke of gelijkwaardige arbeid beter waarborgen.
De belangrijkste maatregelen zijn:
- functiewaardering: werkgevers moeten objectieve en genderneutrale systemen gebruiken voor functiewaardering en functie-indeling;
- verbod op salarisvraag: werkgevers mogen sollicitanten niet naar hun salarisgeschiedenis vragen;
- informatieplicht sollicitanten: sollicitanten krijgen vooraf informatie over het aanvangsloon of de loonbandbreedte;
- inzagerecht werknemers: werknemers kunnen schriftelijk informatie opvragen over hun eigen loonniveau en het gemiddelde loonniveau, uitgesplitst naar geslacht, voor gelijke of gelijkwaardige functies;
- rapportageplicht: werkgevers met 100 of meer werknemers moeten rapporteren over loonverschillen.
HR in de lead, maar de cijfers komen uit payroll
In de praktijk heeft HR vaak de lead in de voorbereiding, ziet Charissa Schutte, oprichter en eigenaar van Schutte Tax Consulting. HR voert het gesprek met de OR en buigt zich over vragen als: welke werknemer valt in welke categorie, en hoe handelen we informatieverzoeken af? Maar de Nederlandse wetgever wil dat de cijfers voor de rapportage uit de salarisadministratie komen. En daar komt de salarisprofessional in beeld. Staan de functieschalen en de juiste functietitels bijvoorbeeld wel in het payrollsysteem?
Charissa vraagt zich af of het echt zo eenvoudig is om de rapportage uit de loonadministratie te halen.
“Wat als de variabelen die je voor de rapportage nodig hebt niet in de salarisadministratie zitten? Hoe verwerk je de correcties voor de reservering van vakantiegeld en IKB-budgetten? En welke rol spelen de eindheffingscomponenten onder de werkkostenregeling nu in de vergelijking? In het begrip loon zitten nuances. Wat goed bedoeld is als versimpeling, is dat dus niet per se.”
De eerste loonrapportage komt op zijn vroegst in juni 2028 en geldt alleen voor werkgevers met 100 of meer werknemers. Toch heeft die rapportage heel wat voeten in de aarde. Er zijn zeven indicatoren, waaronder de gemiddelde en de mediane loonkloof, het aandeel mannen en vrouwen dat variabele looncomponenten ontvangt en de loonkloof per categorie werknemers.
“Dat moet allemaal uit het payrollsysteem komen”, zegt Charissa. “Hoe werken die variabele beloningen precies, en waar zitten de verschillen? Hoeveel procent van de vrouwen krijgt een variabele beloning, en hoeveel procent van de mannen? Maar ook hoeveel procent van de vrouwen en mannen zitten in welk loonkwartiel? Daar moet je straks over rapporteren.”
Wat is loon?
Ook het loonbegrip zelf roept vragen op. De richtlijn spreekt over beloning. Dat zegt niet zoveel. De Nederlandse wet sluit aan bij de salarisadministratie: het gaat om brutoloon inclusief de reservering vakantiegeld. Dat kan discussie opleveren.
“En wat als een werkgever de gemiddelde man wel een MBA-opleiding geeft en de gemiddelde vrouw niet? Daar zit ook een beloningselement in aan, maar dat komt in de huidige wettekst niet per se naar voren.”
Categorieën: HR en payroll op één lijn
Charissa adviseert salarisadministrateurs en HR om nu al nauw samen te werken. Hoe gaan we werknemers indelen in categorieën? Hebben we de salarisverschillen al in beeld?
Wat staat er in het payrollsysteem over salarisschalen en functietitels, en wat hebben HR en de OR daarover afgesproken? Sluit dat op elkaar aan? Of staat er een heel andere functietitel op de loonstrook, omdat het functiehuis van de softwareleverancier beperkingen heeft?
Met de categorieën leg je vast welke werknemers gelijkwaardig werk doen, legt Charissa uit.
“Bijvoorbeeld: alle functies in schaal 10 vormen samen één categorie van gelijkwaardig werk. Dan moet de payrolladministratie ook begrijpen dat al die werknemers in één bakje zitten, ook voor de rapportage.”
Ook verplichtingen voor kleinere werkgevers
Werkgevers met minder dan 100 werknemers hoeven niet te rapporteren, maar hebben wel andere verplichtingen, bijvoorbeeld richting sollicitanten en bij informatieverzoeken van werknemers.
“Bij een informatieverzoek moet je de werknemer laten weten wat het eigen salaris is, en wat mannen en vrouwen in dezelfde categorie van gelijkwaardig werk gemiddeld verdienen”, zegt Charissa. Als hier grote verschillen uitkomen, moet je als werkgever voorbereid zijn om het gesprek hierover aan te gaan en met objectieve gronden te kunnen onderbouwen waarom deze verschillen bestaan.
Bewijslast omgedraaid
“Loonverschillen zijn niet nieuw. Maar het lastige is: als werknemer kun je je werkgever nu moeilijk aanspreken met ‘ik denk dat ik onderbetaald word’. Wie stelt, moet bewijzen. En dat kun je vaak niet, want je weet niet wat Pietje en Marietje om je heen verdienen. Onder de nieuwe wet wordt de bewijslast omgedraaid. Een werknemer die ongelijke beloning vermoedt, kan daar dan veel makkelijker iets mee.”
Blijkt uit de rapportage een loonverschil zonder goede verklaring en doet de werkgever er niets aan, dan moet hij samen met de OR een beloningsevaluatie uitvoeren. Dat speelt op zijn vroegst begin 2029.
Minstens zo belangrijk is dat de gegevens uit de rapportage openbaar worden. “Dan heb je hoe dan ook reputatieschade. Niemand wil te boek staan als de enige werkgever in de sector met hele grote paygaps.”
Daarnaast zijn er de claims van individuele werknemers. “Stel dat je al jaren denkt dat er iets niet klopt aan je beloning, maar je weet het niet zeker. Nu doe je een informatieverzoek en zie je het. Vraag je om een correctie, dan geldt die mogelijk met vijf jaar terugwerkende kracht: voor je salaris, je bonus en je pensioenpremie. Er zit voor de werkgever dus ook zeker een financiële kant aan.”
Meer dan cijfers
De loonkloof gaat volgens Charissa over veel meer dan cijfers. Ook aannamebeleid, promotiebeleid, beoordelingsbeleid en de inschaling spelen mee.
“Denk aan voorbeelden van grote werkgevers die een paar jaar geleden alle salarissen in één keer gelijktrok, maar niet naar het onderliggende beleid keek. Na drie jaar liepen de salarissen weer uit de pas.”
De rapportage en de cijfers zijn belangrijk, maar uiteindelijk gaat het om het beleid en het gesprek: waar komen de verschillen vandaan, en hoe voorkom je dat ze over drie jaar weer oplopen?
“Het begint wel met data. Dan vallen je dingen op. Het basissalaris ziet er bijvoorbeeld goed uit, maar de gemiddelde man krijgt een veel hogere bonus. Of, heel stereotiep: alle mannen krijgen een auto van de zaak aangeboden en de vrouwen niet. Het probleem en de oplossing zitten dan in een ander deel van je beleid.”
Haar advies: neem het hele personeelsbeleid eens goed onder de loep. Wat gaat goed, en wat niet?
Volg de online cursus Loontransparantie


