De werkgever mag de toekenning van de leaseauto intrekken nu aan de toekenning ervan een kilometervoorwaarde (minimaal 15.000 zakelijke kilometers per jaar rijden) is verbonden. Aan deze voorwaarde voldeed de werkneemster in ieder geval vanaf 2015 niet.
Van een vaste arbeidsvoorwaarde (standpunt werkneemster) is dan ook geen sprake; het gaat om een toekenning onder een voorwaarde, aldus de kantonrechter.
Daarom heeft de kantonrechter de vordering van de werkneemster – een verklaring voor recht dat het gebruik van een leaseauto voor haar een tot haar functie behorende arbeidsvoorwaarde vormt ongeacht het aantal te rijden kilometers per jaar – afgewezen. Ook het hof oordeelt dat het gebruik van de leaseauto voor de werkneemster geen vaste arbeidsvoorwaarde is geworden.
Het hof legt uit hoe het tot dit oordeel is gekomen.
Wat is de situatie?
De werkneemster is per 1 augustus 1999 bij de werkgever in dienst getreden en vervult per 1 januari 2004 een functie als accountmanager. Vanaf 1 september 2004 is aan haar een leaseauto ter beschikking gesteld. In de destijds geldende in de cao opgenomen leaseregeling is bepaald dat de werkgever een leaseauto aan een medewerker kan toekennen indien die medewerker structureel 15.000 of meer zakelijke kilometers per jaar rijdt, exclusief woon-werkverkeer. De werkneemster heeft sinds 2004 vier verschillende leaseauto’s gehad.
Geen leaseauto meer
Bij brief van 22 september 2016 heeft de werkgever de werkneemster bericht dat zij na afloop van het leasecontract niet langer in aanmerking zou komen voor een leaseauto. Volgens de werkgever zijn de omstandigheden dusdanig veranderd (met de verhuizing van de werkgever van Zoetermeer naar Woerden zullen de meeste overleggen op kantoor plaatsvinden en is daarmee het aantal zakelijk te rijden kilometers aanzienlijk gereduceerd) dat niet te verwachten valt dat de werkneemster boven de grens van jaarlijks 15.000 zakelijke kilometers gaat komen, zoals in de toen (en nu nog) geldende cao is opgenomen. Wel wordt aan de werkneemster een (financiële) overgangsregeling aangeboden.
Vaste arbeidsvoorwaarde
De werkneemster stelt zich op het standpunt dat het gebruik van een leaseauto een vaste arbeidsvoorwaarde voor haar is geworden. Volgens de werkneemster heeft zij van het begin af aan (2004) nooit aan de ’15.000 kilometer’ voorwaarde voldaan. de werkgever wist dit en heeft hierover nooit een opmerking gemaakt. Sterker nog, de opvolgende leasecontracten zijn simpelweg door de controller vernieuwd zonder dat haar vragen over het aantal gereden kilometers zijn gesteld.
Ook de toenmalige directeur van de werkgever heeft haar de leaseauto destijds als arbeidsvoorwaarde toegekend omdat hij de functie van de werkneemster als accountmanager bepalend vond en niet (ook) het te verwachten aantal te rijden kilometers. Dit blijkt uit zijn woorden “Ik ga kijken wat ik kan doen”. Aan de terbeschikkingstelling van de leaseauto is dus van het begin af aan nooit een voorwaarde gesteld.
Omdat zij sinds september 2004 meerdere leaseauto’s toegekend heeft gekregen, zonder daarbij te voldoen aan de kilometervoorwaarde, moet in elk geval geconcludeerd worden dat de leaseauto inmiddels een vaste arbeidsvoorwaarde is geworden zodat de werkgever niet eenzijdig mocht besluiten dat zij geen recht meer had op een leaseauto.
Recht onder voorwaarde
Vaststaat dat de werkneemster in 2004 een leaseauto heeft gekregen, waarbij de voorwaarde/eis gold dat zij minimaal 15.000 zakelijke kilometers per jaar zou rijden, exclusief woon-werkverkeer.
In de brief van 14 september 2004, waarin haar voor het eerst een leaseauto ter beschikking werd gesteld, wordt verwezen naar de leaseregeling waarin deze voorwaarde stond. Die voorwaarde is dus voor haar ook van toepassing. Dat zij destijds uit de woorden van de directeur “Ik ga kijken wat ik kan doen” redelijkerwijs mocht opmaken dat – in weerwil van de duidelijke bewoordingen in de leaseregeling – alleen haar functie en niet het aantal te rijden kilometers van belang waren voor het toekennen van een leaseauto, heeft de werkneemster onvoldoende (onderbouwd) aannemelijk gemaakt. Dit betekent dat het gaat om een onder een duidelijke voorwaarde toegekend recht op een leaseauto.
Voldoet niet meer aan voorwaarde
Vaststaat verder dat in ieder geval sinds 2015 de werkneemster niet meer aan deze voorwaarde voldoet; volgens de werkneemster heeft zij zelfs nooit aan deze voorwaarde voldaan. De vraag rijst vervolgens of de werkneemster er gerechtvaardigd op mocht vertrouwen dat het gebruik van een leaseauto, los van het aantal te rijden kilometers, inmiddels tot haar arbeidsvoorwaarden is gaan behoren.
Verworven recht/arbeidsvoorwaarde?
De vraag of een vaste gedragslijn als een arbeidsvoorwaarde kan worden aangemerkt, is niet in algemene zin te beantwoorden. Het gaat erom hoe partijen zich in het concrete geval ten opzichte van elkaar hebben gedragen en wat zij tegen elkaar hebben gezegd, en welke betekenis zij aan die gedragingen en uitingen in redelijkheid mochten toekennen.
Toepassing van dit toetsingskader in deze zaak leidt het hof tot het oordeel dat de werkneemster er niet op mocht vertrouwen dat zij tot het einde van haar dienstverband recht had op een leaseauto.
In strijd met leaseregeling
Voor dit oordeel acht het hof van belang dat de werkneemster op een gegeven moment (al dan niet van aanvang af) wist of althans wel heeft moeten begrijpen dat het gebruik van de leaseauto in strijd was met de destijds (en nog steeds) geldende leaseregeling van minimaal 15.000 zakelijke kilometers per jaar, temeer omdat die regeling in de arbeidsvoorwaardenregelingen/cao (ook na wijzigingen) bleef staan.
De werkneemster had er rekening mee moeten houden dat waar de werkgever deze voorwaarde voorheen ‘soepel’ hanteerde, dit in de toekomst wel eens anders zou kunnen uitpakken, bijvoorbeeld omdat er minder ‘zakelijk’ met de auto zou worden gereden dan wel dat afspraken op kantoor zouden gaan plaatsvinden in plaats van bij de klanten.
Van belang acht het hof verder dat het hier gaat om het gebruik van een leaseauto dat verband houdt met de functie die de werknemer vervult. Ook al is het zo dat aan het verstrekken van een leaseauto een zeker privévoordeel voor de werknemer is verbonden, dan is het niet zo dat de leaseauto uitsluitend vanwege dat privévoordeel voor de werknemer is gegeven.
Compensatie voor verlies privévoordeel
Tegen de achtergrond van het doel van het verstrekken van een leaseauto komt aan de werkgever dan ook een ruimere beleidsvrijheid toe. Dat laat onverlet dat er redenen kunnen zijn dat de werkgever voor het verlies van het privévoordeel een zekere compensatie biedt, maar dat is hier ook door de werkgever gedaan.
Het nadeel dat de werkneemster ondervindt door het wegvallen van de leaseauto is door de werkgever immers gecompenseerd in die zin dat zij gedurende de looptijd van haar leasecontract (tot eind november 2020) gebruik mocht blijven maken van haar leaseauto, waarna zij tot juni 2023 maandelijks een (aflopende) compensatie krijgt ter hoogte van het huidige leasebedrag. Na afloop van deze periode kan de werkneemster aanspraak maken op een kilometervergoeding voor zakelijk gereden kilometers.
Het feit dat de werkneemster gedurende een lange periode de beschikking heeft gehad over een leaseauto terwijl zij niet aan de vereiste kilometervoorwaarde voldeed, doet onvoldoende aan het voorgaande af om tot een ander oordeel te komen.
Niet vergelijkbaar
Het hof gaat voorbij aan het betoog van de werkneemster dat haar collega wel gebruik mag blijven maken van zijn leaseauto, omdat hij een leaseauto kreeg toegekend vóórdat het criterium van een minimaal aantal zakelijke kilometers gold. Bovendien voert de werkgever onbetwist aan dat de man, anders dan de werkneemster, vlak voor zijn pensioen zit. Zijn situatie is dus niet vergelijkbaar met die van de werkneemster.
Hof Arnhem Leeuwarden, 16 februari 2021, ECLI:NL:GHARL:2021:1473
